Форин аферс

Сите ние го загубивме Авганистан

Две децении грешки, погрешни процени и колективен неуспех.

Додека Авганистан тоне во рацете на талибанците, лавината од обвинувања и отворена осуда за Бајденовото повлекување на американските војници од Авганистан не стивнува. Поранешниот советник за национална безбедност генералот Х.Р. Мекмастер ги искажа чувствата на многумина кога изјави дека Авганистан е „проблем на човештвото на современата граница меѓу варварството и цивилизацијата“ и дека на САД им недостасува волја „да продолжат со напорите во интерес на целото човештво“.

Она што се случува е страшна трагедија, но вината не може да се припише на ниедна адреса. Краткиот распоред на Бајденовата администрација за повлекување, поврзан со 20-годишнината од 11 септември и во екот на борбената сезона, беше грешка. Но ситуацијата на теренот е резултат на дводецениски погрешни процени и неуспешни политики што ги водеа три претходни американски администрации и на неуспехот на авганистанските лидери да владеат за доброто на својот народ. Многумина од критичарите што зборуваат сега беа архитекти на тие политики.

Пошироките прашања за тоа зошто Авганистан се најде во оваа ситуација ги поткопуваат обидите да се оправда „војната против тероризмот“, како што таа се водеше во земјата во текот на две децении. За време на моите повеќе од три години во Кабул, помеѓу 2013 и 2016 година (вклучително и како американски амбасадор од 2014 до 2016 година), ми стана очигледно колку огромни беа предизвиците за американската стратегија. Иако во голема мера бевме успешни во елиминирањето на Ал каеда во земјата и намалувањето на заканата од терористички напади врз Соединетите Држави, не успеавме во нашиот пристап кон контрабунтот, кон авганистанската политика и кон „градењето нација“. Ја потценивме отпорноста на талибанците. И не ги сфативме геополитичките реалности на регионот, вели П. Мајкл Меккинли за Форин аферс.

Време е да се соочиме со фактите: одлуката да се одложи повлекувањето на американските сили за уште една или две години на крај немаше да смени ништо во неподносливо тажните последици во Авганистан. Соединетите Држави ќе мораа вечно да се обврзат кон Авганистан, по цена од десетици милијарди годишно, со мала надеж дека ќе се изгради нешто од кревките придобивки во една земја со слабо владеење, со ерозија на условите на бојното поле и со сигурноста дека ќе бидат загубени многу повеќе американски животи, бидејќи талибанците повторно ги напаѓаа американските војници и дипломати.

Затоа, додека почнуваат обвинувањата, време е и критичарите на повлекувањето да се осврнат на погрешните процени и недостатоците на авганистанската интервенција што нѐ доведоа до оваа точка - и да сфатат дека одговорноста за она што тргна на лошо треба да биде широко споделена.

Фото: ЕПА

Воениот колапс

Во контекст на брзото талибанско заземање на авганистанските градови еден по еден последниве денови, можеби највпечатливата грешка на Америка е нашето постојано преценување на способностите на Авганистанските национални одбранбени и безбедносни сили. Дури и без тактичка американска воена поддршка, АНДСФ требаше да биде во позиција да ги брани големите градови и критичните воени инсталации. Како што истакнаа многу набљудувачи, АНДСФ на хартија беше значително поголема и далеку подобро опремена и поорганизирана од талибанците. Авганистанските специјални сили беа споредувани со најдобрите во регионот. До март 2021 година, американските разузнавачки служби наводно ги предупредувале претставниците на администрацијата на Бајден дека талибанците би можеле да го преземат поголем дел од земјата за две до три години - не за неколку недели, вели Мекинли и додава дека во извештаите на американското Министерство за одбрана до Конгресот се велело дека таму има 352.000 способни и добро опремени авганистански војници и полицајци.

Дури во последните неколку години, вели тој, извештаите почнаа да одразуваат позагрижувачка реалност. Во 2017 година и потоа во 2019 година имаше извештаи дека десетици илјади непостоечки војници се отстранети од списоците - сугерирајќи дека тие никогаш немале на располагање ни близу до 330.000 војници за борба против талибанците, а камоли 352.000. Во извештајот на Министерството за одбрана до Конгресот во декември 2020 година се наведува дека само „приближно 298.000 персонал на АНДСФ имале право на плата“, навестувајќи го постојаниот проблем со непостоечките војници и дезертерите.

Еродирачкиот ќор-сокак

На бојното поле од 2013 година наваму, се чинеше дека талибанците секоја година напредуваа во она што во вашингтонскиот вокабулар се нарекува „еродирачки ќор-сокак“ - дури и по смртта на основачот на талибанците Мула Омар во 2013 година, убиството на неговиот наследник во 2016 година и најжестоките коалициски бомбардирања во таа војна во 2018-19.

Семето за тој ерозивен ќор-сокак беше посеано рано. Пропустот да се инвестира во авганистанската полиција и војска во првите години по 2001 година значеше губење скапоцено време за изградба на способни борбени сили кога талибанците беа во дефанзива. Изградбата на воздухопловните сили не беше приоритетна повеќе од една деценија; обуката на новата генерација авганистански пилоти почна дури во 2009 година и беше побавна отколку што беше потребно. И додека авганистанските воздухопловни сили од неодамна се сметаат за релативно ефикасни, секој успех беше поткопан со годинешнава одлука да се повлечат илјадниците изведувачи што ги одржуваа и ги помагаа операциите, кога американските советници почнаа да заминуваат во 2019 година.

Навистина, тоа што не се пренесоа услугите на 18.000 изведувачи што работеа со авганистанската војска - или што не се обезбедија финансиски гаранции за покривање на трошоците - се покажа штетно за владата во Кабул, иако сега не е јасно дали АНДСФ би се борела дури и со таа помош. Овие услуги можеби ќе го одржуваа протекот на логистика кон АНДСФ на теренот и ќе ги одржуваа авганистанските воздухопловни сили и покрај повлекувањето на американските сили. Наместо тоа, јулското ноќно заминување на Американците од воздухопловната база Баграм, клучна логистичка потпора, ќе стане траен симбол на нашиот воен неуспех во Авганистан. (Неуспехот да се одржат логистичките капацитети имаше и друга последица: попречување на евакуацијата на персоналот на амбасадата и на десетици илјади Авганистанци, и не само преведувачите, кои работеа со американската војска, дипломатската мисија и програмите за помош), пишува Меккинли.

Од година во година, авганистанските војници со месеци беа без плата и без потребните залихи за да се одбранат. Во поново време, се чини дека главните градови на провинциите не беа соодветно зајакнувани, иако пред 18 месеци беше јасно дека Соединетите Држави имаат намера да ги повлечат војниците во рок од една година по Договорот во Доха, кој администрацијата на Трамп го склучи со талибанците во февруари 2020 година. Кога талибанското напредување се засили во изминатите недели, авганистанските војници беа разочарани и од своите команданти и политички лидери, кои над 20 години не успеаја да стекнат национална приврзаност. Фрапантно е колку беше неспособна авганистанската влада да упати каков било повик до нацијата додека нејзината одбрана се уриваше. Овој контекст помага да се објасни зошто АНДС не се бореше во последните денови.

Фото: ЕПА

Една друга погрешна процена се однесува на слабоста на регионалните команданти. Од 2001 година, постои масовна претпоставка дека овие команданти командувале со илјадници вооружени следбеници, кои би можеле брзо да се мобилизираат против талибанците. И Соединетите Држави и националната авганистанска влада веруваа дека тоа е така и како резултат на тоа честопати им удоволуваа на некои брутални локални водачи. Падот на Шеберган, упориште на поранешниот потпретседател (и прекршител на човековите права) Абдул Рашид Достум; од Херат, претходно под влијание на поранешниот муџахедински водач Исмаил Кан; и на Мазар-е Шариф, порано раководена од Ата Нур, откриваат колку е длабоко погрешна таа претпоставка. Авганистанскиот претседател Ашраф Гани апелираше за помош од овие воени водачи, само за да открие дека тие немаат сили што можат да ги мобилизираат - жален коментар за состојбата на националната влада, армијата и американското сфаќање за расцепканата авганистанска политичка реалност.

Соединетите Држави, исто така, ја преценија својата способност да се справат со еден друг фактор што фундаментално ги поткопа воените напори: талибанските прибежишта во Пакистан. Со години американските лидери бараа поддршка од Исламабад за мирно решавање на војната во Авганистан. Не добија; Исламабад беше позаинтересиран да ги држи отворени своите опции за Авганистан. Сепак, дури и откако главниот водач на Ал каеда, Осама бин Ладен, беше пронајден како се крие во Аботабад, Соединетите Држави ги задржаа блиските врски со Пакистан, со оглед на пошироката регионална важност на земјата.

Неверојатно тешко е да се победат бунтовници што има прекугранично прибежиште. Раководството на талибанците во Квета и Пешавар непречено собираше средства, планираше напади и регрутираше. Авганистанската влада постојано бараше помош од Пакистан за затворање на талибанските бази. Сепак, пакистанскиот министер за внатрешни работи во јули 2021 година призна дека во предградијата на Исламабад живееле талибански семејства.

Погрешно сфаќање за авганистанската реалност

Зошто за 20 години не се појави ниедна успешна авганистанска влада? Соединетите Американски Држави секако се обидоа да помогнат во нејзиното создавање. Нашите напори да воведеме западен демократски модел во Авганистан, прво на конференцијата во Бон во 2001 година и преку пишувањето на националниот устав, траеја две децении.

Поранешниот авганистански претседател Хамид Карзаи често се жалеше на прекумерното политичко влијание на САД. Таквото „мешање“ честопати изгледаше дека ја држи авганистанската политика на вистинскиот пат - но со неочекувани последици. Кога Ричард Холбрук, тогашниот американски специјален претставник за Авганистан и Пакистан, се обиде да влијае врз изборите во 2009 година, тој успеа не да ја спречи победата на Карзаи, туку само да го претвори авганистанскиот претседател во непријател. Во 2014 година, кога американскиот државен секретар Џон Кери посредуваше влада на национално единство додека демнеше заканата од граѓански конфликт, резултатот беше еден незгоден политички компромис, меѓу претседателот Гани и ривалот Абдула Абдула, кој никогаш не се реши. На следните претседателски избори, во 2019 година, гласаа помалку од два милиони Авганистанци, што е помалку од осумте милиони само пет години претходно. Спорниот резултат едвај сугерираше дека демократијата во Авганистан се зацврстува во време кога заканата од талибанците се зголемуваше.

Додека лидерите на обединетата влада да го посетат Вашингтон за да се сретнат со претседателот Џо Бајден во јуни 2021 година, обединетоста ја имаше само во името, а претседателската палата на Гани беше сѐ поизолирана. Сепак, многумина во Вашингтон продолжија да претпоставуваат дека имаат заедничка цел во однос на заканата од талибанците, вели Меккинли.

Фото: ЕПА

Талибанците, вели тој, се покажаа издржливи не само како воена и терористичка организација, туку и како политичко движење. По 2001 година, талибанците продолжија да уживаат народна поддршка во делови од Авганистан и ја задржаа способноста да регрутираат десетици илјади нови генерации млади приврзаници од Авганистан. Дури и за време на „напливот“ на американски војници во 2009-11, талибанците се покажаа способни да се развиваат. Напорите на авганистанската влада да се помири со талибанците од 2010 година наваму претставуваа индиректно прифаќање на нивното политичко и воено значење во Авганистан. Одлуката на Соединетите Држави формално да преговараат со талибанците во 2018 година и на странските влади да ги пречекаат талибанските емисари по Доха договорот од февруари 2020 година, ја отсликува таа реалност.

Ние погрешно ги проценивме талибанците кога се боревме со нив; исто така, погрешно го прочитавме нивното неодамнешно ветување за преговарање за мир, додека тие во Доха си замислуваа како се борат со владата на Гани, откако постигнаа договор со САД за временскиот распоред на повлекувањето. Тие никогаш немале намера да постигнат спогодба. (Мислењето дека талибанците се промениле сега изгледа уште понаивно, со оглед на вознемирувачките слики што произлегуваат од сегашното преземање на власта.) Сепак, САД на некој начин ја отсликуваа таа намера: крајната цел на американските преговарачи беше да создадат услови за уредно повлекување на САД. Талибанците отсекогаш го знаеле тоа.

Сега не значат ништо заканите за одбивање на меѓународното признавање додека талибанците со сила го заземаат Кабул. На талибанските лидери не им е гајле дали САД ги признаваат како влада; другите меѓународни актери веројатно ќе ги признаат, без разлика што прави Вашингтон.

Уште една серија погрешни процени и грешки се поврзани со американските амбиции кога станува збор за „градењето нација“. За американските функционери, голем дел од она што се правеше се чинеше дека функционира. САД работеа за поддршка на една претставителна влада, зајакнување на законодавниот дом и обезбедување и на степен на безбедност, и на испорака на социјални услуги. Тие го трансформираа авганистанското образование, со експоненцијален раст на бројот на девојчињата во училиште и на жените на универзитетите и на работните места. Граѓанските права се кодификуваа и се создадоа слободни медиуми и судство. Милиони бегалци се вратија во Авганистан во годините по 2001 година.

Сепак, дури и со овие успеси, ние ги преценивме придобивките. И направивме помалку отколку што можевме за корупцијата, свесно работејќи со високите владини и воени личности за кои обичните Авганистанци сметаа дека се одговорни за корупцијата и кршењето на политичките и на човековите права. Нашата програма за борба против наркотиците беше огромен неуспех: производството на афион продолжи да се зголемува во поголем дел од изминатата деценија, при што Канцеларијата на Обединетите нации за дрога и криминал проценува зголемување од 37 проценти во акрите на кои се одгледувало во 2020 година. Надежта дека економскиот раст на Авганистан на крај ќе ѝ овозможи на Владата да ги покрива сопствените трошоци од година во година растеше на донаторските конференции, иако тоа очигледно нема да се оствари во скора иднина. Пропаднаа грандиозни проекти: беа потребни 15 години за да се инсталира нова турбина на браната Кајаки, симбол на американската великодушност кон Авганистан во 1950-тите.

Кој го загуби Авганистан?

Во февруари 2021 година, студиската група за Авганистан одобрена од Конгресот ги даде своите препораки за напредокот. Ја истакна важноста на континуираната поддршка за авганистанската држава и народ; на континуираната дипломатија за поддршка на мировниот процес; на работата со регионалните сојузници; и на продолжувањето на присуството на американските трупи за да се овозможи завршување на мировните преговори во Доха. Сите до една од овие политики беа во сила пред и по објавувањето на извештајот, но не направија ништо за да го спречат колапсот на кој сме сведоци сега. Опстанокот на авганистанската држава не требаше да зависи само од продолжувањето на присуството на американските војници.

Фото: ЕПА

Постои еден заводлив аргумент што го изнесоа критичарите на повлекувањето: дека Авганистан владеен од талибанците повторно ќе стане рај за терористичките групи што се закана за безбедноста на Соединетите Држави. Овој аргумент е саркастично признание дека сме успеале да ја намалиме заканата од Авганистан на минимални нивоа – што беше првичното образложение за интервенцијата на САД. Меѓутоа, жртвата беше значителна: повеќе од 1 трилион долари, смрт на 2.400 американски војници (и илјадници изведувачи), повеќе од 20.000 ранети Американци.

Можеби воскреснувањето на терористичката закана ќе се развие побрзо под идната талибанска влада отколку што би се развило без неа. Но да се заклучи дека за овој исход е потребно вечно присуство на американските војници би значело дека американски војници треба да бидат вечно распоредени и во многу други делови на светот каде што Исламска држава (позната и како ИСИС) и разграноците на Ал каеда се активни во поголем број отколку што се во Авганистан и претставуваат поголема закана за Соединетите Држави. Покрај тоа, капацитетите на САД за следење и напади врз терористички групи експоненцијално растат од 2001 година.

На крај, одлуката на Вашингтон да ги повлече американските војници не е единственото, па дури ни најважното објаснување за она што се случува во Авганистан денес. Објаснувањето лежи во 20-годишната неуспешна политика и недостатоците на политичкото раководство во Авганистан. Сѐ уште можеме да се надеваме дека ние во Соединетите Држави нема да завршиме во отровна дебата за тоа „кој го загуби Авганистан“. Но ако тоа се случи, ајде да признаеме дека тоа бевме сите ние.

Објавено

Среда, Август 18, 2021 - 10:49

Можеби поради еуфоријата што ја донесе туризмот - и желбата на самите жители на Грција да уживаат во одморите - пошироката јавност беше подготвена да ги толерира дневните бројки на новозаразени (во просек помеѓу 2.000 и 3.000 случаи во текот на летото). 

повеќе

Насловот асоцира и на резултатите од изборите, кои, кога ќе излезе оваа колумна, ќе бидат познати, иако најретко споменуван збор во кампањата беше зборот ДЕЦЕНТРАЛИЗАЦИЈА, кој е единствен начин за остварување на сите „големи“ ветувања што ги слушнавме изминативе две недели.

повеќе

Опонентите на академик Блаже Ристовски во Македонија го квалификуваа како националист, во белградскитe кругови  го именуваа како „бугарофил“, а во Бугарија го нарекуваа „Југословен“ и „србокомунист“. А тој си остана ист, исправен пред нападите и секогаш подготвен да им одговори на критичарите.

повеќе