Анализа

Останувањето на Унгарија за ЕУ е поопасно од заминувањето на Британија

Непосредната закана за ЕУ не е дека Унгарија и Полска ќе го следат примерот на Велика Британија и ќе излезат, туку дека ќе останат полноправни членки на клубот што продолжуваат да ги кршат неговите најважни правила, вели Тимоти Гартон Еш, британски историчар, писател и колумнист за Гардијан.

Принтскрин

„Брегзитот значи брегзит“ - мантрата на поранешната британска премиерка Тереза Меј - заслужува место во учебниците по филозофија како најбесмислената реченица што го содржи зборот „значи“. Но ајде да не се лажеме дека, кога конечно ќе дознаеме дали ќе има минимален трговски договор меѓу Велика Британија и ЕУ или воопшто ќе нема, тогаш ќе знаеме што значи брегзитот. Ќе поминат најмалку пет години, и веројатно 10, додека да ги видиме јасните контури на новиот однос меѓу островот и континентот. Дотогаш, Европската Унија можеби ќе биде сосема поинаква заедница, а Обединетото Кралство можеби нема да постои.

На референдумот што веројатно ќе се одржи во следните неколку години Шкотите ќе одлучат дали сакаат да го напуштат 300-годишниот сојуз со Англија и повторно да му се приклучат на европскиот. Доколку тие гласаат за независност, и покрај економските проблеми, Велика Британија практично ќе престане да постои. Секој британски политичар што сака Шкотите да се држат до Англичаните, мора да претстави поинаков, федерален модел на британската алијанса како алтернатива на независноста. Затоа, изборот би бил крај на Велика Британија или ново Федерално Кралство на Британија. (Federal United Kingdom формира незгодна кратенка.)

Патот од референдумот во 2016 година до овој тврд брегзит е полн со прекршени ветувања: од написот напишан од Борис Џонсон во „Дејли телеграф“ четири дена подоцна, во кој тврди дека „слободната трговија и пристапот до единствениот пазар ќе продолжат“ до тогашниот министер за трговија Лиам Фокс, кој рече дека договорот за слободна трговија со ЕУ „треба да биде еден од најлесните во историјата на човештвото“.

Во триумфот на когнитивната дисонанца, приврзаниците на брегзитот успеаја истовремено да имаат два неспоиви става: дека „Европа“ е грозен француско-германски заговор Англија да се втопи во наполеонската империја, но и дека истите тие нови Наполеони (по инструкции на германската автомобилска индустрија) ќе бидат обврзани на Обединетото Кралство да му дадат привилегиран, непречен пристап до единствениот пазар, за Британците да имаат свој дел од колачот.

Прашањето е дали ќе има динамична конвергенција или дивергенција помеѓу Велика Британија и ЕУ. Секоја прифатлива алтернатива на сегашната популистичка британска влада претпочита помек брегзит. Тоа опфаќа попрагматична и покомпетентна конзервативна влада со нов лидер како Риши Сунак, сегашниот министер за финансии. Тоа уште повеќе би важело за лабуристичка влада (или коалиција предводена од лабуристите) предводена од Кит Стармер. Тоа, како и логиката на економскиот личен интерес, укажуваат на тоа дека со текот на времето, Велика Британија повторно ќе ѝ се приближува на ЕУ, сектор по сектор, прашање по прашање.

Од друга страна, колку е потврд брегзитот, толку повеќе Британија мора да бара алтернативен деловен модел. Како што покажува вакцината против ковид на Оксфорд-Астра Зенека, дури и самите Англија и Велс имаат значителни предности: финансиски услуги, добри универзитети, биотехнологија, алтернативна енергија, креативни индустрии. Економијата ќе биде помала отколку што би била без брегзитот, но со текот на времето може да изгради нов, конкурентен профил. Ова укажува на дивергенција. А непријателствата и меѓусебните прекори поради брегзитот без договор, ако дојде до тоа, веројатно уште некое време ќе го кочат развојот на соработката во други области, како што се надворешната и безбедносната политика.

Сепак, иднината на брегзитот подеднакво ќе зависи и од развојот на настаните на континенталната страна на Каналот. Во Германија, Франција или Италија сега многу малку зборуваат за брегзитот, не само затоа што им здосади таа тема, туку и затоа што ЕУ се соочува со уште две огромни кризи, за кои се разговара на самитот оваа недела, вели Еш.

Некои тврдат дека брегзитот навистина може да ѝ помогне на ЕУ затоа што, ослободени од незгодниот англосаксонски клиент, другите членки може непречено да го продолжат патот кон понатамошна интеграција. Тоа е илузија. Ова лето беше потребен петдневен маратонски самит за да се договорат за буџетот и фондот за заздравување, поради силното противење на „скржавата четворка“ (Австрија, Данска, Шведска и Холандија), а холандскиот министер Марк Руте ја играше улогата на Маргарет Тачер.

Во врска со она што унгарскиот премиер Виктор Орбан и полскиот премиер Матеуш Моравиецки им го прават на своите партнери во ЕУ, Тачерка изгледа како благ еврофил. Поранешната британска премиерка можеби викаше „вратете ми ги парите“, но Велика Британија даваше значителен придонес во европскиот буџет. Откако го доби рабатот, таа силно го унапреди централниот проект за европска интеграција - единствен пазар чија „фер игра“ (што е британска метафора) Велика Британија мора да ја прифати, како што сега инсистира ЕУ.

Спротивно на тоа, Унгарија и Полска би добивале огромен придонес од буџетот и фондот за заздравување, кои заедно би можеле да придонесат со повеќе од шест проценти во унгарското БДП. Сепак, тие одбиваат да прифатат некои прилично минимални услови во врска со владеењето на правото, без кои ЕУ постепено ќе престане да биде заедница на демократии и заеднички правен поредок.

Унгарските и полските лидери практично им го порачуваат на германските и холандските даночни обврзници следново: ние нема да ви дозволиме да им ги дадете мошне потребните пари на земјите-членки на јужната еврозона, како што се Италија и Шпанија, кои беа силно погодени од ковид, освен ако не дозволите да користиме огромни суми од вашите пари без никакви значајни ограничувања. Во Унгарија, ова значи дека фондовите на ЕУ се делат за поддршка на сè помалку демократскиот режим на Орбан, а да не ги спомнуваме придобивките што ги имаат неговото семејство и пријатели.

Доколку успее оваа бесрамна уцена, популистичките, ксенофобични, националистички партии во Унгарија и Полска ќе можат да продолжат да се однесуваат како што сакаат, да бидат великодушно платени за тоа и да ги гризат германските и холандските раце што ги хранат.

Да премотаме напред до излегувањето на Унгарија или Полска од ЕУ? Зошто би биле толку глупави? Џонсон може да зборува дека има свој дел од колачот; Орбан всушност веќе го јаде.

Не, непосредната закана за ЕУ не е дека Унгарија и Полска ќе го следат примерот на Велика Британија и ќе излезат, туку дека ќе останат полноправни членки на клубот што продолжуваат да ги кршат неговите најважни правила. Тешко е да се каже која е поголема опасност за иднината на ЕУ сега: демократската Британија што излезе, или недемократската Унгарија што остана.

Легенда под Главна слика

Принтскрин

Богатите држави мораат веднаш да донираат вакцини против ковид-19 на загрозените држави. 

повеќе

Можеби ни треба регистар на погрешни перцепции на граѓаните за криминалот и корупцијата во државата.

повеќе

Младите бараат подобар живот надвор од државата, бидејќи доаѓаат до заклучок дека приватните компании и странските организации им пружаат поголема поддршка и повеќе ги вреднуваат отколку сопствената држава.

повеќе