Интервју со Марко Шкориќ, професор по медиуми и комуникација во Хонгконг

„Продавањето на вашите фејсбук-податоци можеби не е етичко, но е легално, вие сте кликнале на ситните букви“

Марко Шкориќ е професор на Одделот за медиуми и комуникација на Универзитетот на Хонгконг, а неговите истражувања главно се фикусирани на новите медиуми и на социјалните, со посебен акцент на граѓанските и политичките импликации на дигиталните технологии. Во разговор за МКД.мк за време на Светскиот форум за демократија што се одржува во Стразбур говори за социјалните медиуми, лажните вести, заштитата на корисниците, продажбата на податоци…

Во дебатата на Форумот во Стразбур говоревте за продажба на податоците на корисниците на социјалните медиуми. Кој ги продава и кому му ги продава тие податоци?

Повеќето од податоците што од нас ги извлекуваат компаниите на социјалните медиуми главно се користат за рекламирањето. Најголемата работа е да се осигурат дека рекламирањето е нешто што ќе ви се види интересно, па ќе кликнете, а можеби и ќе купите.

Се разбира дека можат да ги „препакуваат“ податоците и да ги продадат на трета страна. Ќе речат, овие се заинтересирани на пример за коли, ќе ги извлечеме тие податоци и ќе ги идентификуваме темите, колите за кои се заинтересирани, за кои зборуваат и ќе ги „препакуваме” овие податоци и ќе ѝ ги продадеме на трета страна, на пример на производител на автомобили.

Има многу начини за земање на податоците, најважниот секако е оној заради рекламирање. Секако се прави истражување на пазарот, за што зборуваат луѓето, дали се тоа демократски, политички или психолошки вредности.

Но дали овие податоци може да се злоупотребат за други цели, не само за рекламирање?

Големите компании имаат договор со одредени трети страни, други компании со кои можат да ги делат. Јас и вие не можеме да ги купиме податоците.

Кој може да ги купи?

Оние компании што веќе имаат воспоставено некакви релации. Па ако јас сакам да купам податоци од Фејсбук, веројатно не можам, туку треба да одам во компанија што веќе има некаква релација со Фејсбук.

Значи има релација меѓу овие компании и Фејсбук, но дали е тоа легално?

Да, да. Сето тоа е легално.

Од нивен аспект да, ама од наш не е, ако ги користат нашите податоци…

Вие сте кликнале на согласноста за користење, знаете, она што е со ситни букви и има 20 страници што никој не ги чита. Значи тоа е перфектно легално.

Е сега дали ги користат податоците за нешто што не е етичко, тоа е друго прашање. А ако тие знаат што сакате вие и „ви сервираат” соодветни реклами или политички пораки дискутабилно е дали е етички или не, но е стопроцентно легално. Во повеќето случаи.

Кога зборувате за социјалните медиуми, што е со лажните вести на социјалните медиуми, дали некој е одговорен за тоа?

Проблемот со лажните вести е тоа што луѓето ги читаат. Причината зошто ги читаат е дека им се допаѓаат. Сакаш да читаш нешто со што се согласуваш. Луѓето ги читаат лажните вести, ги шират, ги споделуваат со пријателите, дури и ако знаат дека се лажни. Некогаш од забава, некогаш само за да речат „еј види ги овие луѓево што не ги сакаме, не можам да верувам дека го прават ова”, на пример.

Проблемот со лажните вести не е со луѓето што ги создаваат, туку со оние што ги шират, а тоа сме ние. И тоа можам да го видам во многу земји, се разбира и во Хонгконг, каде што живеам, и во Србија и слично, луѓето шират лажни вести. Многу често ги шират дури и кога знаат дека се лажни.

Но кој е одговорен за последиците од тоа?

Тоа е многу тешко прашање. Кој е одговорен за ширењето гласини? Ако некој рече „го видов него со љубовница во ресторан”, кој е одговорен? Лицето што ги почнало гласините. Дали е лесно да се најде лицето што ги почнало гласините? Не е лесно, но можно е.

И тука морам да кажам дека Вотс ап направи многу за контрола на гласините во Индија, бидејќи во Индија имаше огромен проблем не само со лажните вести, туку со гласините онлајн и сега споделувањето е многу потешко. Може да споделите со одреден број, мал број луѓе и тоа споделување всушност е препраќање.

Значи тие се обидуваат да го забават споделувањето на информациите бидејќи луѓето не можат да дојдат до информациите. На Вотс ап знаете дека информациите се криптирани, и Вотс ап не знае што споделува и не можат да кажат дали нешто е вистинско или лажно. Ако ви испратам порака на Вотс ап или на Вибер, никој не знае што е освен нас. Значи безбедна е, во најголемиот број случаи.

На Форумот многу се зборува за лажните вести и за слободата на изразување. Но каде е границата меѓу слободата на изразување и злоупотребата на таа слобода на изразување, која може лесно да се трансформира во лажна вест или дезинформација?

Тоа е многу тешко прашање бидејќи во секое општество линијата е различна.

Ако речам мигрантите го трујат општеството, дали е тоа лажна вест, говор на омраза или политичко изразување или, пак, слобода на изразување? Тоа е многу тешко и поентата е во балансирање на интересот од овозможување слобода на изразување во секое демократско општество наспроти другите работи од коишто се плашиме, како што е дезинформирањето, говорот на омраза и слично.

Во многу земји сега има регулација. На пример, во Сингапур сега има закон против лажни вести. Добивате казна, па дури и затворска казна, но ве казнуваат парично, 100, 200 300 илјади да платите ако објавите лажни вести.

Казната е за објавување, а не ако сте автор на лажните вести?

Ако сте автор, секако има казна, ама потешко е да се открие авторот, треба веројатно да се прави дигитална форензика.

Ова е тешко речиси невозможно за одговор. Зависи од националното законодавство во повеќето случаи. Она што е легално во Македонија можеби е нелегално во Бугарија или во Унгарија, на пример. Сега повеќето земји ги заоструваат правилата и јас лично не го поддржувам тоа зашто можат да кажат сè е лажно.

Но меѓу земјите има перфектни мрежи и тие функционираат подобро. Како да се борите против тоа?

Би сакал да го знам одговорот. Но еве, прво со образование, треба тоа да почне од дома, да се зборува со луѓето.

Но повторно се враќам на мојот почетен аргумент, луѓето сакаат лажни вести, нè прават да се чувствуваме добро, едната страна е во право, другата страна се злобни, криминалци и слично. И затоа и ги шириме.

Ако сите бараме навистина вистинити информации, нема да биде забавно. Најчесто луѓето читаат вести и се обидуваат да се чувствуваат добро во животот. Ако ви е мизерно цело време, тогаш тоа е ужасно.

За слободата, велите дека сме контролирани. Не сакам да звучам песимистички, но зборувате за регулирање, а во едно неолиберално општество поентата е да нема таква регулација. Ако се залагате за регулација, тогаш тоа е еден вид револуција…

Но секако можете да видите повеќе регулации отколку пред неколку години. Владите сакаат да регулираат, вклучувајќи, изненадувачки, и некои луѓе во САД. Таму и демократите и републиканците се заинтересирани да направат нешто во однос на социјалните медиуми што може да значи нивна поделба во одделни компании.

Мислам дека моментот не е добар, но нешто ќе се случи. Германија на пример има закон, а и други земји ги регулираат многу повеќе од порано. Проблемот е дека историски луѓето од Силиконската долина велеа не, ние не сме во тој медиумски бизнис, ние сме технологија, и не можеме да бидеме регулирани.

Потоа УБЕР вели ние не сме во транспортниот бизнис, ова се само возачи, но не вршиме транспорти.

Или РБНБ вели ние немаме куќи, немаме хотели, ние сме технолошка компанија.

Ваквите идеи „јас сум технолошка компанија” не може да бидат регулирани и таа идеја ја нема. Мислам дека за три до пет години ќе можат да бидат регулирани, бидејќи прават многу пари. И ако сакаат да се појават на берза, мора да бидат „чисти”, подобри и да прифаќаат повисок степен на регулација.

Мислите дека може да дојдеме до ситуација на Фејсбук да им кажам, „не можете да ги користите моите информации и немате право да ги продавате”?

Тоа време веројатно доаѓа, а она за што луѓето зборуваат сега е да си ги зачувате податоците ако го напуштите Фејсбук и одите на некоја друга социјална мрежа. Дискусиите одат во тој правец. Или да ги избришете податоците. Бришењето е прв чекор.

Тие нè контролираат нас, но ние не можеме да ги контролираме нив?

Кога ќе бидат на берза, можете. Видете, Фејсбук поголем дел од парите прави во САД. Европа е вториот по големина пазар. ЕУ што вели, ако собирате податоци од европските граѓани, не може да ги „однесете” на друго место, бидејќи се европски граѓани.

Повеќето луѓе сега на пример не постираат слики од своите бебиња, велат ќе ги препратам на Вибер, Вотс ап, но нема јавно да ги постирам. Луѓето стануваат попаметни.

Жана П. Божиновска

од Стразбур

Интеграциите и буџетски субвенционираната економија и социјала се проектираните теми на кампањата на власта за претстојните избори.

повеќе

Третманот и плаќањето на работникот од кого зависи целиот производствен систем, треба да биде на прво место кај државата и работодавачот. 

повеќе

Дали верувате дека до ова дереџе се дојде за една ноќ, еден месец, една година? Вистината е дека години се потребни за таков пад.

повеќе