Како Европската Унија го предаде Западен Балкан

Европската Унија е на работ на една голема криза, која е вкоренета колку во неспособноста на бриселските институции, толку и во цинизмот и провинцијализмот на земјите-членки. Тоа е приказна за измама и предавство, за прекршени ветувања и кукавичлак, приказна за „триумфот на недостигот од волја“, пишува Јасмин Мујановиќ за Вашингтон пост.

Во изминатите 16 години Брисел им ветува на државите од Западен Балкан, најранливиот и најнестабилен регион на континентот, дека „иднината на Балканот е во Европската Унија“. Но во текот на изминатата година Брисел нагло скршна и целосно ја отфрли идејата за натамошно проширување.

Додека земјите-членки се подготвуваат на изборите за Европскиот парламент, проширувањето исчезна од агендата. Во 2018 година Европската комисија безволно ја пушти идејата за 2025 година како следниот најран датум за нов круг на проширување. Но во Париз Емануел Макрон е експлицитен: нема да има проширување, барем не во скора иднина. Дури и во Берлин, долго време најгласниот европски поборник за Западен Балкан, идејата за понатамошна експанзија на ЕУ стана политички токсична.

Да разјасниме, никој не тврдеше дека преостанатите не-ЕУ држави од регионот - Босна, Црна Гора, Србија, Косово, Северна Македонија и Албанија - се веројатни кандидати за членство во блиска иднина. Но ветувањето за „европска перспектива“ беше интегрален дел од стратегијата на Брисел за задржување на Западен Балкан на патот на политичките и економските реформи и за држење настрана на нејзините геополитички ривали - монархиите Русија, Кина, Турција и Персискиот Залив.

Овој нескладен пресврт не можеше да дојде во полош момент. Сега во јануари Скопје и Атина го финализираа речиси тридеценискиот спор околу „македонското прашање за името“. Овој напредок дојде на грбот на драматичната револуција предводена од граѓанското општество во тоа што денес е Северна Македонија, која го собори тврдокорниот националистички авторитарен режим и речиси ја втурна земјата во нова граѓанска војна.

Европските дипломати ги наведоа Македонците да веруваат дека, ако ја голтнат оваа жестока пилула (промената на името на нивната земја), тоа ќе значи забрзан пат кон членство во ЕУ и во НАТО. Второво се чини сигурно, но дури и самата идеја за членство во ЕУ - голема награда за најобичниот народ во регионот - станува сè поневеројатна.

Просто кажано, ЕУ лажеше, а владите и народите во регионот се гневни.

Земјите-членки како што е Франција истакнуваат дека регионот едноставно не е подготвен за членство во главниот политички и економски блок во светот. Но ова не е нова информација. И тоа не е план за борба против растечкиот гнев и огорченост што се лизгаат по 'рбетот на Балканот.

Очигледниот успех на ЕУ интеграцијата во поранешните земји од Варшавскиот пакт нуди извонреден преседан. Сепак, Западен Балкан не е ист како Источна Европа. Додека Источна Европа долги децении живееше во авторитаризам, на југоистокот на континентот имаше и децении еднопартиско владеење, а потоа и низа регионални и внатрешни конфликти што резултираа со смрт на околу 150.000 луѓе помеѓу 1991 и 2001 година.

Накратко, типот на градење на државата и унапредување на демократијата што му требаше на Западен Балкан беше грануларно, трпеливо и одржливо. Наместо тоа, регионот доби модел за пристапување на ЕУ: технички ригорозна, но политички неефективна програма. Овој пристап им овозможи на посткомунистичките елити од Балтикот до Јадранско Море да направат козметички законски измени без да ги уништат своите огромни патронажни мрежи, без да ги прекинат своите врски со организираниот криминал или без да се справат со корупцијата во ниедна значајна смисла.

Резултатот беше најлошиот што може. Старата гарда во Западна Европа вели дека е вознемирена од алармантното отфрлање на демократијата на југоистокот на континентот. Но нејзините членови главно се плашат од пораст на домашната екстремна десница, која Балканот го прикажува токму како некое туѓо општество - благодарение на неговото големо автохтоно муслиманско население - што мора да се држи подалеку.

Во самиот регион, еден дел од нелибералниот елитен естаблишмент ја користи можноста да ги смени сојузништвата наклонувајќи кон новите, автократски патрони во Москва, Пекинг и Анкара. Друга група, како босанскиот сецесионистички српски националистички моќник Милорад Додик, го враќа политичкиот авантуризам од 90-тите или ги разгорува мегаломанските шеми за поделба.

Ако Западен Балкан навистина ѝ се лизне од рацете на евроатлантската заедница, европските лидери ќе можат да се обвинуваат само себеси. Целосно отсечена од ветувањето за интеграција, балканската политика брзо ќе стане очајна и опасна - особено за самата ЕУ.

ЕУ сè уште може да го смени курсот. Таа мора формално да ги почне преговорите за членство со Северна Македонија и Албанија и барем да ѝ даде кандидатски статус на Босна. Тоа моментално ќе го стабилизира бродот. Големата задача, сепак, е создавање одржлив, долгорочен план за регионот, кој ќе повлече не само веродостојна посветеност на либерално-демократските норми и практики, туку и зголемување на тврдата сила против Русија.

Едноставно кажаното „не“ на Западен Балкан би можело да помине добро кај сегментите од сè понативистичкиот електорат во Европа, но тоа не е стратегија. Тоа е само одложување на кризата.

Најголемиот предизвик на секоја земја е развојот и одржувањето на здрава популација.

повеќе

Албанија и Северна Македонија уште ќе чекаат, една година откако блокот рече дека имаат шанси за разговори за членство, вели Политико.

повеќе

Ништо не ме научи повеќе за моите родители, а и за мене, од храната што тие ја обожаваа откако избегаа од Босна.

повеќе