Зијадин Села, претседател на Алијансата за Албанците

Зоран Заев не ја знае суштината на мотото „едно општество за сите“

Организирани сме во политички партии, се организираат избори на секои 4 години, што покажува дека на хартија функционира демократијата, а во реалноста живееме во комунизам, имајќи предвид дека 17 години изборите ги добива ДУИ, не навлегувајќи во начинот на кој победува, вели претседателот на Алијансата за Албанците, Зијадин Села во разговор за МКД.мк. Говорејќи за претседателските избори, тој тврди дека консензуалниот претседател е изум на ДУИ од 2014 година за по секоја цена тогашниот нивен коалициски партнер да победи на претседателските избори, бидејќи Албанците беа настроени против ВМРО-ДПМНЕ.  

Влатко Ѓорчев од ВМРО-ДПМНЕ ги отвори прв картите во однос на кандидирањето за претседателските избори, иако не знаеме дали ја има поддршката од партијата. Како ќе настапувате Вие како Алијанса за Албанците на претседателските избори, ќе имате ли свој кандидат или ќе поддржите кандидат на друга партија?

Уште немаме изградено конечен став во врска со претседателските избори. Останува другата недела најверојатно средба на Централното претседателство на партијата и ќе дискутираме за тоа. Нормално дека одлуката ќе се движи во насока да истакнеме наш кандидат, на Алијансата за Албанците. Нашиот став во врска со ова прашање е претседателот да биде избран во Собранието, но веќе сме при крајот на мандатот на сегашниот претседател на државата, па ќе мора да се оди на избори.

Од друга страна, мислам дека е многу важно претседателот што ќе се избере и кандидатите што ќе бараат гласови од народот да ја имаат почувствувано на своја кожа идејата „eдно општество за сите“ и дека таа идеја не може да ја гради некоја политичка партија со кандидат што не припаѓа на етнички заедници што се чувствувале загрозено и дискриминирано сите овие години во државата.

Со ова „едно општество за сите“ наликувате на премиерот и Владата. Тоа беше нивно мото…

Не, јас би рекол во смисла дека таа реченица „едно општество за сите“ не може да профункционира со кандидати и премиери што не ја знаат суштината на тој збор. Од друга страна, без разлика што тоа не е слоган или мото на нашата партија или другите албански политички партии, сите платформи и програми на албанските политички партии од ‘91 па до денеска за цел го имаа токму тоа.

Мислите дека Зоран Заев не ја знае суштината на тоа мото?

Ако ја знаеше, денеска ќе беше во функција тоа мото, а не е, за жал.

Што е она што фали за да биде во функција, како што велите Вие?

Правна држава. Има полни затвори со Албанци што се невини и кои чекаат правда над 10 години, лежејќи в затвор. И еден ден кога ќе ја добијат правдата, принудени се уште толку години да шетаат по институциите за да бараат обесштетување. Потоа амнестија за тие што им монтирале процеси. Следува Закон за амнестија што опфаќа само една етничка заедница и што дава можност и тие за кои има видеоматеријали и докази дека го загрозувале поредокот во државата, а некој им дава можност за пет дена да поднесат барање и за пет дена да добијат слобода, а има невини луѓе што лежат в затвор. Тоа не е „едно општество за сите“.

Ова што го зборувате не мислите дека треба да го упатите до судската власт?

Случајот за кој зборувам беше директна интервенција на Владата, која ја форсираше судската власт за да постапи по Законот за амнестија. А дека не постои „едно општество за сите“ се гледа и во други сегменти на организирање на државата.

На пример во што?

На пример, ако го земеме Буџетот на државата. За култура во 2013, 2014, 2015, па дури и во ‘91, ‘92, и ако го видиме сегашниот буџет за култура на оваа влада ќе видиме дека парите што се доделуваат за култура за општините што се со мнозинско албанско население се исти, а тоа е нула денари. Дотации за култура. Потоа имаме пример на мали Албанчиња во источна Македонија или во Велес, на кои иако тоа им е гарантирано со Устав и со закон, не го реализираат правото на учење на свој мајчин јазик.

Но во источна Македонија колку Албанци има?

Без разлика колку има. Правото на мајчин јазик и основно училиште им е гарантирано со закон. Не само на Албанците, туку тоа се однесува на сите етнички заедници. Без разлика колкав е бројот, тие имаат право и државата треба да се грижи, да им обезбеди да учат на својот мајчин јазик. А кога ќе бидат возрасни, нивно право е на кој јазик ќе продолжат да студираат, во државата или надвор од државата. Ова се примери дека општеството сепак не е „едно за сите“. Има и други примери, дадов само неколку и тоа важни - правда, култура и образование. Слично е и со капиталните инвестиции или буџетот, не се дели пропорционално.

Сепак, во Владата не е само СДСМ, туку таму е и ДУИ. Зошто, ако ова „едно општество за сите“ не функционира, ДУИ не може да направи нешто, мислам во однос на Албанците?

Тука сте во право. Сакам да бидам искрен. За жал, ДУИ во 2017 беше нужно зло за да се дојде до бројка за мнозинство. Јас тогаш бев директен актер што го обезбеди новото мнозинство. Алијансата за Албанците со нашите тројца пратеници ја направи бројката од 62 со која се деблокира целата криза, но не сакам да зборувам колку беше потоа коректен премиерот најголемата битка да ја води пак преку Алијансата за Албанците. Ама ако тој смета дека тоа е политика, тоа е негово право. Но, ќе кажам, ДУИ беше нужно зло во бројките, имајќи предвид дека без нивните пратеници не можеше да се формира ново мнозинство. ДУИ е остаток од стариот режим, а исто така поврзаност меѓу стариот и елементи внатре во новата влада што на некаков начин креираат нов режим.

Ама, и во стариот, како што велите, режим, и во новата влада секако требало да се залагаат за тоа едно општество за сите…

Организирани сме во политички партии, се организираат избори на секои 4 години, што покажува дека на хартија функционира демократијата, а во реалноста живееме во комунизам, имајќи предвид дека 17 години изборите ги добива ДУИ, не навлегувајќи на начинот на кој победува. Ако имаме предвид дека демократија е и промената на политичките елити што владеат, тогаш ова е уште еден аргумент дека ние живееме во комунизам, се организираат избори, а не се менува политичката партија што владее. Тоа не значи дека заслугата е на ДУИ и дека е сериозна политичка партија што ги остварила ветувањата, бидејќи гледаме дека откако се формирани, секоја година ги спомнуваат истите работи, вклучувајќи го и Законот за јазици. Тоа се случува и со помош на македонските партии како коалициски партнери. Така беше со СДСМ на локалните избори. Ако не беше тоа, ДУИ немаше да има градоначалник во ниедна општина, од Липково па до Струга. Исто беше и на поранешните избори кога истата помош ја добиваа од ВМРО-ДПМНЕ.

Македонските политички партии погрешно мислат дека ќе имаме помалку проблеми како држава и како општество ако ѝ помагаат на една политичка опција што не инсистира на барањата и на правата легитимирани со гласови на Албанците на избори. Бидејќи на таков начин само ќе се соберат уште повеќе проблеми и некој ден ќе се појават во најлоша варијанта.

Во суштина идејата на албанските политички партии е баш тоа „едно општество за сите“, правда за сите, еднаквост…

Да се вратиме малку на претседателските избори. Што мислите за идејата за консензуален претседател, која ја заговара ДУИ?

ДУИ и нема друг избор.

Мислите дека немаат свој кандидат?

Не, не. Овој консензуален претседател беше изумот на ДУИ во 2014 година за по секоја цена тогашниот нивен коалициски партнер да победи на претседателските избори, имајќи предвид дека Албанците беа настроени против ВМРО-ДПМНЕ. Ако Албанците излезеа да гласаат, тогаш сигурно ќе гласаа за Стево Пендаровски и единствениот начин Ѓорге Иванов да добие уште еден мандат беше преку некоја политичка идеја од ДУИ да си седат дома и да ги бојкотираат претседателските избори. И тоа се случи. Без разлика што после никогаш не го признаваа, тоа беше нивниот одговор.

Тие имаат одговорност за сè што се случи за тој мандат на владеење на Иванов, почнувајќи од политичката криза, аболицијата, завршувајќи со 27 април. Голема одговорност има и од таа канцеларија, и од тој претседател, со непотпишување на Законот за јазици, Договорот од Преспа. Сето тоа е масло и на ДУИ, со нивната идеја за консензуален претседател во тоа време.

И сега во овој момент немаат друг избор освен да настојуваат со тоа дека пак се за консензуален претседател. За нив е прифатливо да биде предлог и на друга политичка партија, во случајов на СДСМ. Значи кандидатот ќе биде предлог на СДСМ. Изјавите на премиерот се јасни дека тие не разговараат со ДУИ кој ќе биде кандидатот, туку тие ќе истакнат внатрепартиски кандидат. Но за овие од ДУИ, за да ја скријат валканата игра од 2014 година, ќе биде прифатлив кандидатот, кој ќе биде кандидат на СДСМ, а нема да биде консензуален кандидат.

Ако зборуваме, пак, за консензуален претседател, тоа не може да се случи. Ние може да имаме волја како политички партии да имаме таков претседател, ама со ваков систем на избирање тој е претседател со мнозинство гласови од граѓаните. Значи може да има само кандидат, а не и консензуален претседател. Таков ќе имаме во моментот кога ќе го смениме Уставот и кога ќе се избира во Собрание. Ние сме за таа варијанта.

Ѓорчев кога ја обjави кандидатурата побара поддршка од сите граѓани, Албанци, Турци, Срби… Мислите ли дека сега може да добие поддршка од нив?

Негово право е да бара, јас не сакам да имам предрасуди и да прејудицирам која ќе биде одлуката на гласачите. Јас сум против идејата дека граѓаните треба да се контролираат со далечинско од страна на политичките елити. Но со самиот факт што Ѓорчев најави во Собранието дека ќе биде кандидат на ВМРО-ДПМНЕ и што партијата има објавено оглас, тој најпрвин треба да бара поддршка од ВМРО-ДПМНЕ. Не сакам да се занимавам со вакви негови тврдења. Рано е да бара поддршка од сите.

За идејата за предвремени парламентарни избори заедно со претседателските, веќе се изјаснивте дека треба да има...

Не само сега, ние баравме предвремени парламентарни избори и веднаш по референдумот, и по изгласувањето на уставните измени и уште стоиме на тоа.

Зошто мислите дека сега е време?

Прво, по дефиниција опозицијата бара предвремени избори. Второ, мислам дека владата не успеа во најглавниот нејзин слоган - едно општество за сите. Потоа и со „нема правда-нема мир“. Ние немаме правда. Веќе кажав претходно. Економскиот раст е меѓу најниските во регионот. Единствена работа во која успеа владата е надворешната политика и уредувањето на проблемите што ги имаше со соседите, Договорот со Бугарија, со Грција. Се случија и промени на Уставот и редно е граѓаните да го кажат своето. Не преку протести, најдобар начин е преку гласање во гласачките кутии. Така функционираат нормалните држави.

Останува да се направат уште некои договори внатре во државата меѓу најголемите етнички заедници, Македонците и Албанците, за еднаш засекогаш да ги затвориме политичките прашања што се отворени над 20 години. Затоа инсистирав тоа да се направи сега со измените на Уставот, ќе беше подобро.

Како Ве натераа да се откажете од тие барања?

Не се откажав јас од моите барања. Владата инсистираше дека за некои од моите амандмани Деловникот не дозволува да се влезе во други измени, освен оние измени на кои инсистира предлагачот. Имајќи предвид колку пратеници имаме и што постигнавме, ние постигнавме многу како политичка партија. Не е мала работа промената на првата реченица на Уставот.

Се случија и промени на Уставот и редно е граѓаните да го кажат своето.

За промена на мислењето за амандманите имаше ли влијание меѓународната заедница?

Јас тогаш бев често прашуван од новинарите. Но која беше суштината на нашето однесување? Не дека сме имале голем притисок од меѓународната заедница, туку сме комуницирале, сме разговарале за важноста на процесот. Новинарите ме прашуваа дали ќе ги условувам измените што ги бара Владата со наши барања. Разумно е прашањето, бидејќи јас го условував формирањето на владата со Заев со законот за јазиците.

Во врска со ова условување сега, за нас како политичка партија и за тие што ги претставуваме како гласачи, членството во НАТО е од иста важност како и другите барања што ги имаме како Албанци. И не може да се условуваат едни со други, туку може да се надополнуваат едни со други.

Но ако сите наши барања беа прифатени со уставните измени, резултатот ќе беше тоа што Македонија немаше да биде членка на НАТО со нерешени внатрешни проблеми. Тоа беше нашата цел, унапредување на правата на граѓаните што живеат во државата. Тоа треба да биде целта на Уставот, да дава, а не да ограничува права. Нашиот Устав е останат на желбата да бидеме демократска земја, ама скроена од луѓе што се со источен комунистички менталитет.

Законот за јазици сега ги задоволува Вашите барања? Ќе видиме и Венециската комисија што ќе каже...

Тоа беше беспотребно. Венециската комисија беше измислена работа во врска со законот за јазици за да се добие во време. Ја паметите ли изјавата на комесарот Хан дека не е време за законот за јазици, бидејќи приоритет е решавање на името со Грција и зачленување на државата во НАТО. За тоа зборував и со Хан. Тој побара од мене да „тргнам раце“ од мојата фамозна изјава дека ако не влезе во парламентарна процедура законот за јазици во првите 100 дена како што сум им ветил на гласачите, ние ќе ја напуштиме власта. Тој уште еднаш инсистираше ние да тргнеме раце, јас реков „не“, не можеме да тргнеме раце од себеси, тоа е наш мајчин јазик. И така бидна, законот влезе во парламентарна процедура во првите 100 дена и ако не беше блокадата од ВМРО-ДПМНЕ, тој ќе се донесеше во првите 100 дена. Почнаа локалните избори и после беше изгласан по изборите. Затоа велам со Венециската комисија се сакаше да се добие време. И после остана таа Венециска комисија да даде мислење за две прашања.

Но Владата вели дека е пратен целиот закон.

Јас зборувам што беше договорено. Само две начела, банкнотите и ознаките на униформите. Што направија после не знам. Дали направија договор над договор е нивно прашање.

Но каква и да е одлуката на Венециската комисија, за што ќе служи? Нели имавме одлука на Меѓународниот суд во Хаг за името. Тие се советодавни. Тие што треба да ги решат проблемите сме ние тука, ова Собрание и секој закон донесен овде треба да се почитува.

Реков дека не сме задоволни со тоа што има многу ограничувања. Дефиницијата за албанскиот јазик како јазик што го зборуваат 20 отсто од граѓаните за нас не е прифатлива, бидејќи албанскиот јазик не е „различен од друг јазик“ по дефиниција, туку е албански јазик. Македонците треба да нè сфатат во ова наше барање, бидејќи ние потполно ве сфаќаме вас во врска со чувањето на идентитетот и јазикот. За истото прашање се работи за нас.

Ќе го отворате повторно?

Да, но во друго време, поради технички проблеми, бидејќи сега тоа не го дозволува собранискиот Деловник.

За случајот 27 април, кој е виновен според Вас за бегството на обвинетиот за нападот врз Вас?

Јас сум директно засегнат во целиот случај, но од друга страна имам помалку информации во врска со нападот што се врши против мене. Знам дека пред 27 април се водеше цела политичка кампања против мене, хајка од страна на ВМРО-ДПМНЕ во тоа време, земајќи мои изјави, сечени, вадени од контекст, дадени во време на избори изјави од пред шест месеци како да се дневни.

Вистината е дека јас сум заинтересиран повеќе од кој било друг да ги знам организаторот и организаторите на 27 април. Има многу контрадикторности од тие што ги сметав како „пријатели“, со кои зборувавме за иста цел. Секогаш останува под знак прашање зошто Али Ахмети не беше тој ден тука, па пример се изјавите и на Талат Џафери, кој тврди дека знаел што ќе се случи на 27 април, имал информации, потоа на Агим Нухиу, кој ништо не знаел, отишол во МВР, ама не знаел каде е кризниот штаб, не можел да го најде.

Во една реченица, тоа беше „последниот обид на стариот режим на ВМРО-ДПМНЕ и ДУИ да опстои како режим и да продолжи да владее“. Велам последниот обид, бидејќи имаше и други обиди, се случуваа паралелно со бомбите што ги објавуваше Заев, како што е Диво Насеље и други. Организатори беа овие (стариот режим), а кои се поединците и актерите од овој режим треба да каже судството. А досега не гледам дека кажа.

Не сакам да коментирам јас како се чувствувам кога ги гледам снимките од тој настан, прашањето е како се чувствуваат луѓето на кои им значам во животот. Јас сум се навикнал на тешки ситуации, но јас имам деца, имам жена и семејство и мислам дека премногу снимки се пуштени во јавноста без да се размислува можеби дека и јас имам деца, кои се мали, и не сакам да бидат дел од проблемите што мене ми се случуваат.

Но не кажавте, што мислите, кој е виновен за бегството на Војминовски?

Ист е случајот како со Груевски, со двајцата „Николи“. Тоа има врска со прашањето кои се организаторите. За да не се откријат организаторите, им прават терен на овие што се осудени за да избегаат и да бидат заштитени другите кои стојат зад нив. Тоа е заднината. Е тоа е „нема правда“, среќа е што имаме мир на некаков начин. Тоа е доказ дека правната држава не функционира.

Ж.П.Б.

Демонизирањето на Исламот и неговото постојано поврзување со тероризмот е загрижувачка појава во светот, а и на Балканот.

повеќе

Последните искричења во меѓународниот поредок ја прават нејасна агендата за евроатлантски интеграции на регионот која претставува неопходен услов за долгорочна стабилност на Западен Балкан.

повеќе

Очигледно во градењето на македонското општество заборавивме да ја промовираме правдата како негова примарна цел.

повеќе