ВПР

Кому навистина му користи замрзнувањето на ширењето на ЕУ на Балканот?

Одбивањето да се примат балканските држави во блокот ризикува да ги турне во прегратките на други моќни актери, особено Русија, Кина, Турција и земјите од Персискиот Залив, кои на различни начини се активни во регионот, пишува Ворлд политикс ривју.

Францускиот претседател Емануел Макрон од неодамнешниот самит на лидерите на ЕУ во Брисел замина фрустриран откако неговите колеги-шефови на држави не постигнаа договор за тоа кој треба да биде назначен на највисоките позиции во Европската комисија. По неуспешните целоноќни преговори, Макрон ги нападна своите колеги, искажувајќи го своето противење на понатамошното проширување на Европската Унија. „Јас сум повеќе од скептичен кон оние што велат дека иднината на Европа лежи во понатамошно проширување, кога не можеме да постигнеме договор ни меѓу 28 земји“, им рече Макрон на новинарите. „Ќе ги одбијам сите форми на проширување пред да се остварат длабоките реформи за постигнување на начинот на кој ќе функционираме институционално“.

Потенцијалното проширување се врати на дневен ред додека лидерите на ЕУ размислуваат дали да почнат преговори за пристап со Северна Македонија и Албанија, откако Европската комисија даде одобрение минатата година. Но Макрон беше постојан критичар на приемот на нови членови. На самитот ЕУ-Балкан во Бугарија во мај 2018 година тој рече дека проширувањето „ја ослабуваше Европа секој пат“ кога се случуваше.

Ставот на Макрон е израз на многу помасовниот замор од проширувањето низ целиот континент, што е лоша вест за шесте западнобалкански држави - Србија, Црна Гора, Северна Македонија, Албанија, Босна и Херцеговина и Косово - кои се надеваат дека еден ден ќе влезат во ЕУ. Две од нив, Србија и Црна Гора, веќе се во разговори за пристапување, кои почнаа во 2014 и 2012 година, додека Северна Македонија и Албанија се надеваат дека ќе добијат таа привилегија подоцна годинава.

Овој замор е и разбирлив, бидејќи ЕУ голем дел од изминатата деценија помина влегувајќи од криза во криза и во моментов е раскината од внатрешни поделби на секоја тема, од буџетската политика до миграцијата. Додавањето уште членки во смесата, особено оние со разорени економии, неконтролирана корупција и слабо владеење на правото, како што е случај во сите шест аспиранти за ЕУ во Западен Балкан, е потенцијален рецепт за понатамошна поделба и криза.

Сепак, одбивањето да се примат балканските држави во блокот ризикува да ги турне во прегратките на други моќни актери, особено Русија, Кина, Турција и земјите од Персискиот Залив, кои на различни начини се активни во регионот. Ова ќе му создаде посебно купче проблеми на Брисел. Всушност, според неодамнешниот извештај на фондацијата „Отворено општество“, застоените напори овие држави да се внесат во ЕУ веќе имаат штетен ефект на Балканот, при што „уназадувањето на демократијата“ се засили „поради опаѓањето на интересот на земјите-членки на ЕУ кон проширувањето“, што доведе до помал притисок за политички и економски реформи. Од крајот на југословенските војни во 1990-тите, ЕУ инвестираше значаен финансиски и политички капитал во негувањето на демократското управување во регионот и помагањето на неговиот економски развој. Но со оглед на тоа што европската интеграција е блокирана на Балканот, има ризик овие потфати да се поништат.

Русија е главен противник на Европа на Балканот. Главен приоритет на Москва е задушувањето на проширувањето на ЕУ и НАТО во регион каде што имаат развиено долготрајни културни и дипломатски врски. За да ја постигне таа цел, таа успешно функционираше како расипувач. Поддршката на Русија за Србија во спорот на земјата со неговата отцепена покраина Косово одигра одлучувачка улога во спречувањето на помирувањето меѓу двете страни, што е примарна цел на Брисел во регионот.

Врските на Србија со Кремљ се извор на загриженост во Брисел и во Вашингтон. Во 2017 година, тогашниот висок американски дипломат во Југоисточна Европа Хојт Брајан Ји изрази незадоволство од проруската надворешна политика на Белград, кога ѝ рече на српската влада дека „не може да седи на две столчиња во исто време, особено ако се толку оддалечени едно од друго“. Како доминантна сила во регионот, Србија е клучна за амбициите на Брисел на Балканот.

Москва е активна и во соседна Босна, каде што ужива блиски врски со Милорад Додик, претседател на државичката со српско мнозинство Република Српска. Во 2016 година, Кремљ го поддржа референдумот за независност предложен од Додик, кој ќе ја подели Босна по претежно етнички линии и ќе го доведе во прашање Дејтонскиот договор од 1995 година, со кој беше прекината бруталната граѓанска војна во земјата. Иако референдумот беше блокиран од Уставниот суд на Босна, поддршката на Москва за Додик успешно посеа поделби и предизвика нестабилност на прагот на Европа.

И за европските и за американските претставници изборот на Балканот е јасен: да ги држат во близина овие шест земји или да ризикуваат територијата да ја грабне Русија, што се има случено претходно. На Самитот на НАТО во Букурешт во 2008 година Грција го блокираше влезот на Македонија во Алијансата, што предизвика период на уназадување на демократијата во земјата раководена од тогашниот премиер на Македонија, Никола Груевски, поддржан од Русија. Како што неодамна објави Институтот за безбедносни студии во Прага, Македонија во тоа време „влезе во фаза на притаен авторитаризам со сè позамолчена опозиција и медиуми, како и стеснување на граѓанското општество“. Иако Груевски сега е заменет од умерениот Зоран Заев, ЕУ со непочнувањето преговори со Македонија ризикува да предизвика незадоволство што може да ги зајакне нелибералните сили во земјата, дури и откако земјата попушти пред меѓународниот притисок и ја спроведе контроверзната промена на името од Македонија во Северна Македонија, окончувајќи го долгиот спор со Грција.

За разлика од Русија, ангажирањето на Кина на Балканот е повеќе економско отколку политичко. Преку својата т.н. 17+1 рамка, Кина им нуди на пет балкански држави, со исклучок на Косово, пристап до големи заеми ослободени од вообичаените ограничувања поврзани со ЕУ-инвестициите, грантовите и странската помош. Затоа, балканските елити можат да се потпрат на огромни суми пари без да мора да ги спроведуваат болните политички реформи што толку често ги бара Брисел. Понудата на Пекинг е особено привлечна во Црна Гора, за која комесарот за проширување на ЕУ, Јоханес Хан, стравува дека би можела да стане кинески „тројански коњ“ ако влезе во блокот.

Кинескиот „државно-меркантилистички, фокусиран на елитите, пристап кон инвестициите претставува длабок предизвик за либералните демократски вредности, владеењето на правото и јавната одговорност - значи сè што веќе е слабо во Западен Балкан“, предупреди Курт Басунер во мајскиот извештај на Националната фондација за демократија. Иако „регионалниот ангажман на Кина не е нужно спротивен на целта за членство во ЕУ“, додаде тој, „нејзиниот бизнис-модел и политичката економија функционираат спротивно на демократските норми на ЕУ“.

Но ако руското и кинеското влијание јасно го поткопуваат демократското владеење на Балканот, што треба да направи ЕУ? Проширувањето ќе донесе нови проблеми и не е сребрен куршум за проблемите во регионот, и во самата ЕУ. Сепак, директната одбивност на Макрон кон идејата ги испраќа сите погрешни сигнали. Ако пристапувањето почне да се смета за чудо, ЕУ нема да има право да се буни кога Србија, Црна Гора и другите ќе почнат да ги прифаќаат понудите од Москва и Пекинг.

Неопходно е да се допрецизира законот со што би се овозможило одреден дел од финансиски средства да се пренасочат кон делот на општествена одговорност на приредувачите на игри на среќа со цел подобрување на спортската инфраструктура.

повеќе

Тоталното разочарување од сите мејнстрим политички елити, вклучувајќи ги и зелените, континуирано води кон отуѓување на граѓаните, за што доказ е се помасовното бојкотирање на изборните процеси.

повеќе

Помина времето кога политиката беше „шаховска борба“ на политичките актери, која неретко се одвиваше далеку од очите на јавноста и беше доста неразбирлива за обичниот гласач. 

повеќе