Интервју со лидерот на Алтернатива

Гаши: Во политиката сум заради културата, а животот е тоа помеѓу кориците од книгата

Лидерот на Алтернатива Африм Гаши вели дека од светот на културата влегол во светот на политиката со мотив да даде придонес токму за културата. Создал партија за да биде тоа урбан одговор на Албанците во земјата која нелогично се дели по етнички и клиентелистички критериуми, од која масовно граѓани избегаа во странство. Гаши анализира зошто Македонија не е успешна земја и како владите на СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ опстојуваат со помош на ДУИ и каде се корените на актуелните политички и здравствени проблеми. Кој не знаел ќе дознае дека Гаши имал бенд со два албума, издадени книги...а заминал во политичките беспаќа.

Господине Гаши, можете ли од денешен аспект да опишете која е разликата да се биде активен во политиката и активен во културата. Има ли разочарувања или сте посреќен денеска?

- Само навидум е лесно да се одговори на вака едноствно поставено прашање. Во светот на културата се чувствував поубаво, а пак во политиката влегов токму заради културата. Евидентно е секаде во светот, дека политиките во областа на културата, издаваштвото и интелектуалните дејности многу зависат од тоа какво образование и систем се има во државата и каков е однос на државата, односно какви закони се носат. Тоа е врзан процес. Многу сум поисполнет во културата, но во политиката некои работи се аналогни на тоа чувство што ви го дава културата, како што е прочитана книга или добро напишан текст, тогаш кога ќе донесете добар закон или ќе направите добар политички потег кој е од интерес за сите граѓани и кога знаете дека без вас работите можеби не би се промениле кон подобро. За жал, таквите чувства се ретки во оваа наша политика. Но, нагласувам, во политиката сум заради културата во обид да создадеме подобри услови во сите нејзини сфери и за животот. Ако во тој дел нема успех, сме потфрлиле - и лично, и како партија, а и како парламент и општество.

Вие како млад бевте активни и во музиката. Имавте и бенд. Кој тип на музика создававте и кои беа тогашните мотиви?

-Ех... Како млад... А тоа се најубавите години... Отсекогаш сакав да експериментирам. И во многу етапи од животот се појавувам како основач. Последно, нели партијата, основач сум и како издавач, па и во музиката. Имавме музички бенд „Празни џепови". Објавивме два албума. Имавме настапи. Бев ритам гитарист, фронтмен на бендот, автор на текстови на некои од песните чии музички линии заеднички сме ги создале. Тоа беше во деведесетите години, под влијание бевме на алтернативните правци во музиката каракатеристични во Европа и САД, комбинација на соул и ар ен би во „соживот" со некои правци на албанската забавна и алтернативна музика. Имавме автентичен израз што подоцна можеби најде одраз и во политиката. Знаете, моето мото е три А - автентичност, автономност, автохтоност...

И алтернативност...

-Да.

Останавте ли во контакт со музиката и со колегите од бендот?

-Еден од членовите на бендот денес живее во Австрија, другиот во Косово, а третиот е во Скопје и тој продолжи да се бави со музиката и има музичко студио. Се гледаме кога е тоа можно, се обидувам и да ја следам музиката денес, покрај слушањето на музика што е и дел од моето секојдневие. Но, мислам дека по крајот на деведесетите години има голем пад на музиката која се продуцира во Македонија, и меѓу Албанците и меѓу Македонците. Овде имавме големи музичари во времето на Југославија, и малку потоа, за жал не е денес така, повеќе се оди на комерцијална музика, на сметка на квалитетот.

Порано имаше бендови со мешан етнички состав, како Пу, (Лева патика), Ден за ден, Падот на Византија и ред други, во нешто поново време Бла бла бла, но помал број и на други состави. А публиката или не го ни знаеше тоа или не ѝ беше важно. Исто беше и во рамки на литературата, со книжевните, театарски собири, настани, претстави... Политичаите ли се виновини што таквата „мешана" соработка не е на тоа ниво од порано?

-Додека политиката ги држеше рацете далеку од уметноста, музиката и уметноста воопшто, произведуваше позитивна енергија и сплотуваше, но кога почна политиката да разделува по етничка и секаква друга припадност, ниту уметничките дела не останаа имуни на таквите појави. За жал, веќе триесетина години политиката не креира хармонија, туку спротивното – дисхармонија, раздор, омраза, страв од другиот... Морам да констатирам дека ни недостасува уметничкиот пристап во политиката. Мислам на моментите кога сте исправени пред некое уметничко дело, на вас не ви е битно кој и како го создал тоа, ама уживате додека го вкусувате истото, било тоа да е книга, музика, филм или некое друго уметничко дело. Ако го преведеме овој пристап во политика, тоа би значело дека политичките елити би носеле позитивни одлуки кои граѓаните ќе ги чувствуваат како такви без да знаат ниту која партија, ниту кој политичар поединечно е заслужен за тоа. Тоа би бил моментот кога граѓаните не би ги знаеле имињата на претседателот на државата или на премиерот, ама не би сакале по никоја цена да ја напуштат државата, а не како сега, кога граѓаните ги знаат по име и презиме - од претседател на држава па се до локален шеф на некоја општинска партиска организација, а во меѓувреме, се незадоволни од сите нас. Затоа што не успеваме да им ги подобриме животите со нашите политички одлуки и, едвај чекаат да си заминат од својата земја.

Завршивте Правен факултет, а влеговте во сферата на издаваштвото, пишувавте колумни, издававте книги, бевте главен уредник на списание Шења со широки сфери на интерес. Имавте контакт со луѓе со широки, слободоуни погледи, имавте канцеларија полна со книги. Многу ли е поразличен денеска вашиот работен ден и вашата канцеларија?

-Книги имам и во сегашните „политички" канцеларии. И во партијата, и во Собранието. И тие се таму за да  бидат за читање, не заради формата. Настојувам да останам врзан за книгите, за пишувањето, за творештвото иако политиката не остава доволно време. Но знам, ако не сме го исполниле тој интелектуален и духовен елемент, попусто сме во политиката. Духот кој осиромашува креира лоши политики, тој нема капацитет да направи нешто добро за граѓаните и за државата. Политиката е и умешност и уметност.

И, ако може да забележам, од формирање на бенд да се отиде до формирање на политичка партија, тоа е радикален чекор. Уште повеќе затоа што влеговте во авантура во веќе зафатен простор, стартувате со тогаш нова партија на Албанците. Решивте да се борите за унапредување на правата на Албанците. Се чувствувавте лично обесправен во земјава?

-Не гледам на политиката од таков агол. Политиката не е за решавање на лични или колективни фрустрарции. Кога во 2014 година решивме да направиме партија, мотивот беше дека бевме убедени дека тогаш актуелните политички фактори не работат во интерес на граѓаните, ниту во интерес, ете, на Албанците. Албанска партија треба да биде поинаква, урбана, отворена кон Македонците и кон другите, да е космополитска, да гради хармонични односи. Тоа да не е партија која креира предрасуди и конфликти и која продлабочува анимозитет кон Македонците и обратно. Туку напротив. Мотивот беше да ги претставиме Албанците во реално светло. Најсуштествен столб на нашата држава е квалитетен и искрен соживот меѓу Македонците и Албанците, како најдоминантни народи, секако и кон другите заедници. Така се гради стабилна држава, добра за своите жители и подготвена за членство во ЕУ. Сакам да сме држава која произведува знаење и во која луѓе и од други држави ќе сакаат да дојдат тука за да се школуваат или едноставно, за да живеат. Скопје и Македонија да бидат магнет за луѓето, барем од регионот.

Но сигурно, за да ги реализирате своите идеали и идеи, треба партијата и да е силна. Во парламентот сте здружени со Алијанса за Албанците. Можеби размислувате за здружување - спојување со уште некоја политичка партија. Има ли нешто на видикот?

-Не сме разговарале на оваа тема. Но тоа што сме го граделе како концепт во Алтернатива не гледам дека е многу прифатливо за други партии. И не гледам сличен мотив за политичко дејствување како нашиот. Можеби сепак сум испуштил нешто, да не бидам толку категоричен. Но едно знам, ако таква мотивација снема и во нашата партија, јас не би бил повеќе во политиката. Секако, отворени сме за соработка во таква насока како што прашувате. И не мислам само на партии на Албанците. Па сепак, во моментов додека го водиме овој разговор, се мислам дали ќе бидам добро разбран токму онака како што сакам да објаснам. Бидејќи, на сцената се одвива гола борба за власт, борба за лошиот дел од политиката. Но, да не бидеме мрачни, да веруваме дека доаѓаат подобри времиња.

Во ред, но во парламентот сепак ви се отворија можности за соработка како опозиционери со ВМРО-ДПМНЕ, партија која веројатно претходно не ја препознававте како партнер за унапредување на етничките права. Или пак, доаѓате до сознанието дека во политиката сѐ е можно и дека ништо полесно не би било ниту со СДСМ?

-Кога сте во политиката, мора да соработуватте со сите заради повисоките цели кои самите сте си ги поставиле. И кога лично не се согласувате со некоја партија, нив мора да ги почитувате заради бројот на гласови кои значат број на граѓани на оваа земја. Долго се градеше перцепција дека ВМРО-ДПМНЕ е антиалбанска, а дека СДСМ е проалбанска партија. Можеби во времето на Никола Груевски во ВМРО-ДПМНЕ намерно самите сакале да градат таков наратив. Но, за општеството не е здраво да се негува слика на црни и бели ангели. Настојувам да градам добри односи со сите партии. Сепак, за имиџот кој го градиме и за перцепцијата за нас, самите сме си одговорни. Зборувам и за нас како Алтернатива. Но, генерално, нѝ треба коректна соработка помеѓу партиите, затоа што во ваков политички и етнички контекст, ако не соработуваме, ќе одиме надолу, кон полошо и во полошо. Да бидам и актуелен, на пример, не може да донесете нова концпеција во образованието, крупни реформи, како што тоа сега се прави, без соработка со другите партии. Едноставно е, без дијалог, без соработка, нема добри решенија.

Да бидам подиректен. Под кои услови би коалицирале со ВМРО-ДПМНЕ и како ја замислувате власта која би ја делеле со Христијан Мицкоски?

-Нашата поставеност и кон Мицкоски и кон Заев е иста. Тоа ми беше поентата и во претходниот одговор. Мора да знаеме каква држава сакаме и каква Влада можеме да создадеме по избори. И особено, врз кои принципи ќе функционира таа заедничка влада. Мора да се има согласност за програмата. Ако е мултиетничка, каква што впрочем и неизбежно мора да биде во Македонија, не може во рамки на таа влада некој да искажува антиалбански ставови, или пак, антимакедонски ставови. Не е битно кој кое министерство ќе го земе. Но е битно, кога ќе ја составите влада, вие мора да им служите на сите граѓани, да бидете нивни слуги. Тоа ќе мора да биде принципот на мојата влада дали со Мицкоски, или со Заев или пак со некој друг, трет...

Не се далеку локалните избопри. Дали самостојно ќе настапите или со Алијанса, или и во поширока коалиција, можеби и во соработка со партија со македонски предзнак?

-Локалните избори се реалност за наесен. Ако во исто време бидат организирани и парламентарни избори, тогаш е тоа друга ситуација во однос на нашиот настап. Сега за сега е извесна соработката со партијата на Зијадин Села, како коалиција која функционира во парламентот. Не сме ги завршиле разговорите со Села на таа тема. А во однос на парламентарни избори, има многу знаци - прашалници. Со каков изборен закон ќе бидат организирани, во колку изборни единици и слични прашања. Но, за тоа потоа.

Како ја оценувате политиката на СДСМ, која несомено долги години коалицира со албански политички фактор и ако се суди според последните чекори, меѓу кои и во однос на правичната застапеност, при што настрада Стојко Пауновски, како директор на Државниот пазарен инспекторат, работи ли СДСМ одговорно на правата на етничките заедници?

-Не можам да навлезам во позадината на овој случај, не ги знаеме сите факти. Не е добро така да се разрешуваат функционери. Ако од почеток не се поставени параметри и парадигми на владината коалиција и нејзината принципиелност, тогаш по пат ќе ви се случуваат такви испади. Ако директорот не сакал да реализиара релокација на луѓе кои 20 години работат, а немаат работен ангажман, тогаш има проблем. Но проблем е што ДУИ вработувала, а немала најдено работа за нив, па тие седеле дома. Штетата е веќе направена, што е многу лошо, но лошо е и ако некој не сака работите да се подобрат. Но, ќе останам резервиран, токму затоа што немаме доволно информации за овој случај. Бројни интереси се во прашање за генерална оценка.

Или, како тогаш ја оценувате коалицијата на СДСМ со ДУИ? Можно ли е толку години ДУИ да биде во власта, да има коалициски скандали за СДСМ, а да нема за ДУИ? Или претходно кога таа партија беше во коалиција со ВМРО-ДПМНЕ. Можеби заштитниот фактор е постојаната закана од паѓање на владата доколку се налути лидерот Али Ахмети?

-Одговорот е во вториот дел од прашањето. Погледнете како се градени сите влади откако ДУИ е формирана, ќе увидите дека ДУИ е кинг-мејкерот. Нивните закани дека ќе падне владата се постојано на сцена. Тој нивен принцип ќе беше добар ако на тој начин интегративците инсистираа да се решат некои проблеми за добро на граѓаните и државата. Но, тој принцип го применуваат кога е изгледно дека имаат корупциски скандал. Тоа им помага, но од друга страна ги прави ранливи, зашто така со нив и СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ добро владеат.

А како преформулирано прашање? Како успеа ДУИ да биде партија со најдолг стаж во Владата?

-Имаше новинарска теорија дека опстојувањето на ДУИ е од првокласен интерес на СДСМ и на ВМРО-ДПМНЕ како и за македонските интереси во државата. Не тврдам категорично дека е така, но е жално што сме дошле и до самата помисла. Но, не гледам ситеуации кога ДУИ инсистира и се заканува со напуштање на владата ако е извесно дека нема да се усвои некој позитивен закон. А кога има најави за корупциски скандал, креваат рачна кочница и се закануваат со напуштање на владата. Така опстојуваат. ДУИ најдобро се идентификува со поимот клиентелизам. Наоѓаат начин како да го осиромашат народот, а потоа се поставуваат како главни спасители. Тоа е жално за народот што го претставуваат. Затоа имаме над 300 илјади граѓани кои ја напуштија државата. Виновни се и СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ, но најмногу се виновни ДУИ со својата политика и клиентелистичкиот однос во власта.

Од една страна имаме протести за случајот Монструм, судски процес со пресуди заради убиство на млади лица, од друга страна протести заради пресудите за 27 април. До кога вакви рески поделби во општеството?

-Сѐ уште плаќаме цена од функционирањето на владата на Груевски и Ахмети, кога радикалниот национализам им беше исплатлив, па така, меѓу другото, победуваа на избори. Тие секако и можат потоа да се тргнат од таквиот радикализми, но не постои копче со кое народот ќе го исклучите од радикални испади. Ако ги убедувате луѓето дека има големи Македонци и големи Албанци, тогаш создавате долготрајни последици и тоа се чувствува меѓу граѓаните. Ќе треба умна влада, умна политика и широк и макотрпен дијалог за да се залечат раните, зашто ратите сѐ уште не се исплатени од погрешните политики..

Кога рековте лекување, се чини дојде време кога е најважно да се добие битката за гол живот имајќи ги предвид размерите од епидемијата со коронавирусот и справувањето со оваа болест на македонските здравствени власти. Како ја оценувате таа битка на здравствен план?

-Кога немате влада која размислува инклузивно, сеопфатно, која не може да се отргне од партискиот интерес и кога пред сѐ води сметка за економските последици, а не првенствено за граѓаните, тогаш имате вакви лоши резултати во борбата со коронавирусот. Па, тие не сакаат да слушнат друго мислење, да побараат помош, соработка, туку го слушаат гласот на партијата или на коалицијата. Пандемијата требаше да нѐ спои.Требаше да имаме заедничка платформа за борба со ковид изгласана во парламентот, да формиравме заедничка комисија за заразни болести составена и од други експерти кои ги има земјава и сите да застаневме зад една таква владина стратегија за борба. Фаталистичкиот пристап на владата се покажа како фатален. Имаме најголема смртност во Европа, затоа што несериозно се однесува власта кон вакви ранливи состојби во општеството. Не велам дека Владата е виновна за сѐ. Но таа Влада мора да знае какви рани наследила, и како да ги лекува, а не да ги продлабочува.

Што би апелирале до граѓаните?

-Апелирам да се чуваат, себе си, своето семејство, блиските, пријателите, затоа што гледаме дека владата нема сенс за грижа за сите граѓани. Гледате каква е стратегијата за лекување, каква е за набавката за вакцините и спроведуваањето на вкацинцацијата? Имаше и некакви афери, не тврдам дека се вистинити, но резултатите од борбата со ковид се негативни. Велгиден и Бајрам да ги празнуваме, но да не се групираме и да се движиме само во тесни семејни кругови. Има време, по паднемијата ќе се вратиме на празнувањето на верските и на другите празници онака како што сме ги пранзувале.

Кога би се вратиле во времето наназад, би го избрале ли повторно патот низ политиката или пак, онаа ваша канцеларија полна со книги беше подобро и поинспиративно работно место?

-Секоја животна приказна е резулатат на процеси и патишта кои самите сме ги трасирале. Пак би го избрал истиот пат. Заради моите идеали. Морам да си признам, немам голема моќ, но верувам дека со моетео политичкото дејствување и со нашата политичка култура вршиме влијание и врз другите политички субјекти и врз граѓаните. Ако еден ден и некоја друга партија настапи со слични принципи, ќе бидам среќен. Секој живот е како напишана книга, секој автор си го пишува својот од низ животот. Не можете првите страници од книгата да ги искорнете и да го оставите само крајот со хепи енд. Животот е сѐто тоа помеѓу кориците од книгата.

Панта Џамбазоски

Објавено

Петок, Април 30, 2021 - 06:21

Kога веќе треба да се држи комбинирана настава, колку и да е комплицирана таа „равенка“, во неа не смее да се забораваат децата кои учат онлајн.

повеќе

Под менторство на овој истраен истражувач, научник и педагог, се развивале и се формирале многумина трудбеници и афирматори на македонското културно наследство.

повеќе

Ковидот нема да нѐ победи. Да зборуваме за раст и развој, за подобар и забрзан раст, за паметен и зелен развој.

повеќе