Шест месеци војна: што сакаше Путин, а што всушност доби

Да скратам: шест месеци подоцна не е постигната ниту една од целите артикулирани од претседателот на Руската Федерација и неговите подредени, од министерот за одбрана до министерот за надворешни работи, пишува главната уредничка на руското списание Новое времја, Евгенија Албац.

ДЕКЛАРАЦИИТЕ

Во раните утрински часови на првиот ден од војната на 24 февруари, претседателот Владимир Путин ги дефинираше целите на „специјалната операција“ на земјата како „заштита на жителите на Донбас, демилитаризација и денацификација на Украина“ и „изведување пред лицето на правдата на оние што извршиле безброј крвави злосторства“.

Продолжувајќи ја советската традиција - инвазијата на Чехословачка во август 1968 година и на Авганистан во декември 1979 година - Путин рече дека се „одлучил за специјална воена операција“ како одговор на барањето на водачите на Донбас. И нагласи дека „Русија не планира да окупира украински територии“.

Два и пол месеци подоцна, министерот за надворешни работи Сергеј Лавров го дополни својот шеф, велејќи дека специјалната воена операција е „дизајнирана да им стави крај на непромислената експанзија и непромислениот курс на целосна американска доминација“, а четири месеци подоцна тој и го поправи Путин: „географските цели на ‘специјалната операција’ се сменија. Сега не се во прашање само ДНР и ЛНР (Народни републики Доњецк и Луганск), туку и голем број други територии.“ А еден од генералите дури и издаде загадочно соопштение дека „контролата над југот на Украина е уште еден пат кон Придњестровје (молдавска отцепена држава поддржана од Русија), каде што исто така се забележуваат факти дека се угнетува населението што зборува руски“.

Крајните цели се множеа во изјавите на различни руски функционери, од шефот за безбедност Николај Патрушев и претседателот на парламентот Вјачеслав Володин, преку Сергеј Лавров и портпаролот на претседателот Дмитриј Песков до самиот Путин. Сега тие вклучуваат „спречување да почне војна на територијата на Украина“; „враќање на државноста на ЛНР и ДНР во границите од 2014 година“ и „постигнување гаранција за вистински неутрален статус на Украина“.

...И РЕАЛНОСТА

„Демилитаризација“ на Украина? Но во шестмесечната војна Украина го доби најмодерното оружје од западно производство во вредност од десетици милијарди долари, кое досега го немаше. Само последниот подарок во оружје, системи за противвоздушна одбрана, ракети земја-воздух, радари и артилерија од американската влада беше проценет на 2,98 милијарди долари.

Денацификација на Украина? Но се чини дека такви нема видено никој освен руските разузнавачи на таа територија, па и ако некој видел, тие не биле во поголем број од оние што се собираат на московскиот Пушкинов плоштад на роденденот на Адолф Хитлер. Ниту еден од десетиците новинари од целиот свет што ги пренесуваат своите извештаи од Украина не сретнал такви нацисти или фашисти. Но реториката на различни руски официјални и квазиофицијални говорници нè тера да помислиме дека фино искористиле некои од илјадниците снимки од Хитлеровите говори.

Заштита на говорителите на руски јазик од источните и јужните региони? Каде беа тие заштитени - во речиси целосно уништениот град Мариупол, каде што повеќе од 89% од населението го сметаа рускиот за свој говорен јазик? Или во Харков, кој недела по недела е безмилосно бомбардиран, при што гинат цивили, и каде што 95% од населението зборува (зборуваше?) руски? Или во Николаев, каде што над 50% од населението, според пописот, го зборува рускиот како мајчин јазик, и кој е уништен од касетни бомби, според репортерот на Филаделфија инкваер што штотуку бил таму? Чудна некоја стратегија на заштита со множење на мртвите тела на заштитените.

Фото: ЕПА

Путин, а по него и Песков, целта на воената операција ја нарекоа враќање на самопрогласените републики Доњецк и Луганск на нивните граници од 2014 година. Денес руските трупи го контролираат речиси целиот регион Луганск и помалку од 60 отсто од Доњецк. Судејќи според извештаите од фронтовите, оваа ситуација нема наскоро да се промени.

Значи, првата, втората и третата цел не се исполнети. Можеби „доминацијата на САД“ во Источна Европа е поткопана, а НАТО е оттурнато од руските граници?

Секако не личи така. Една година пред војната, во февруари 2021 година, под команда на НАТО имало 4.650 војници и офицери, а сега има речиси десет пати повеќе - 40.000. Во блиска иднина, бројот на војниците на НАТО ќе се зголеми на 300.000. Ова, велат воените аналитичари, е најголемото зголемување на силата на НАТО од крајот на Студената војна. Границата меѓу Русија и земјите на НАТО, исто така, се удвои откако Финска и Шведска ѝ се приклучија на алијансата - од 1.207 на 2.575 километри.

ЦЕНАТА

А сега - цената. Според американските разузнавачи, неповратните загуби на руските вооружени сили во шесте месеци од војната изнесувале 70-80.000: 15-20.000 мртви (во текот на 9 години и 2 месеци од авганистанската војна биле убиени околу 15.000 советски војници и офицери) и 60.000 ранети и заробени (во Авганистан за повеќе од 110 месеци - околу 35.000).

Во текот на шестмесечната војна, руската армија загуби 3-4.000 тенкови и оклопни транспортери. Речиси сите високопрецизни оружја на земјата се употребени, а производството на нови ракети е запрено бидејќи не може да добијат микрочипови и полупроводници, кои се под санкции. За нападите се користат противбродски ракети и советските Град, кои имаат дострел од неколку стотици метри.

Фото: ЕПА

Недостигот од хардвер ја втурна руската армија во потрага по оружје, негово пренесување со квазитрговски бродови од воената база во Сирија, во купување беспилотни летала од Иран, па дури и во разгледување на понудата на Северна Кореја да купи артилерија од нив.

Состојбата со луѓе е уште полоша. Поради нивните големи загуби, Русија спроведува „доброволна мобилизација“. Според различни проценки, 30-35.000 доброволци се испратени во кампови за обука, а потоа се распоредени во активната армија. Војници се регрутираат и од високообезбедуваните затвори и се распоредуваат во приватни безбедносни компании. На фронтот се испраќаат и баталјони што извршуваа мировни задачи во Нагорно-Карабах и војници од де факто анектираната Јужна Осетија.

Секој ден од војната ги чини даночните обврзници околу 500 милиони долари. Во јули статистиката на Министерството за финансии покажа федерален буџетски дефицит од 892 милијарди рубли, пад од 22,5% на приходите од нафта и гас, и покрај високите цени на енергијата, и речиси 30% пад на приходите од наплатата на даноците. Очекуваната загуба на БДП до крајот на годината е 8%, со дополнително намалување на економијата во текот на година и пол или две години. Ова се пресметките за летото 2022 година, кога многу приватни руски банки сè уште можат да вршат трансакции со остатокот од светот и земјата не е отсечена од СВИФТ. Но не може да има сомнеж дека Западот ќе ја задави руската економија пред да почне самиот да се гуши од сопственото опаѓачко ниво на технолошки развој, а рускиот воено-индустриски комплекс повеќе нема да претставува закана за Европа и светот.

ШТО САКА ПУТИН

Истрагата на новинарите на Вашингтон пост покажува дека првичната цел на Путин била целосно да ја окупира цела Украина.

Ова изгледа чудно, имајќи предвид дека воените аналитичари на Стратфор во 2015 година изведоа пет или шест сценарија за руската војна со Украина и заклучија дека на руските вооружени сили ќе им требаат меѓу 91.000 и 135.000 војници само за да го заземат таканаречениот лев брег на Украина и исто толкав број за да ги држат окупираните територии. Потребни се вкупно 182.000 до 270.000 војници. Воениот аналитичар Александар Голц во напис од 2014 година за Новое времја напиша дека Русија ќе има потреба од најмалку 100.000 војници само за да ја задржи југоисточна Украина. Забележете дека и двете анализи излегле пред да се реформираат украинските вооружени сили и да бидат опремени со најмодерното оружје.

Денес има приближно 170.000 руски војници и офицери на украинските фронтови, а окупирани се 20% од украинската територија. Една едноставна екстраполација покажува дека на Русија ќе ѝ требаат околу милион мажи за да ја окупира и да ја држи целата земја. Во меѓувреме, врховниот командант Владимир Путин потпиша наредба за зголемување на армијата за 137.000, почнувајќи од 1 јануари 2023 година.

Моите московски извори, кои се сретнале со Путин пред воената операција, не веруваат дека Федералната служба за безбедност го измамила рускиот претседател убедувајќи го дека до 24 февруари сѐ е подготвено за брзо заземање на Киев или за блицкриг. Ова беше мошне дискутирано во првите месеци од војната.

Прво, тие ми рекоа дека една недела пред почетокот на операцијата Путин слушал различни луѓе, и оние што ја поддржувале војната и оние што биле против неа. Малку е веројатно дека чекистите или армиските офицери му дале лажни информации, но веројатно му ги дале информациите што тој сакал да ги добие.

Второ, тие велат дека немало план војската да ја окупира целата држава. Целта била да се елиминира претседателот Владимир Зеленски (или да се принуди да ја напушти земјата), а потоа, мислеле офицерите на КГБ, ќе има домино-ефект: градоначалниците и регионалните лидери или ќе избегаат или масовно ќе ѝ се заколнат на верност на Русија. Логиката била следнава: Јанукович, „тврд човек“ со искуство од затвор и гангстерски капитализам, беше толку исплашен од демонстрациите на Мајдан во 2014 година што избега од земјата. Значи, што може некој да очекува од „оној кловн Зеленски“? Фактот што Зеленски не замина, не се предаде, не побара мир беше големо изненадување за Путин: навиката да мисли дека светот се раководи како да е во Русија и дека политичарите насекаде се априори алчни опортунисти уште еднаш го изневери Кремљ.

Тогаш што сака Путин? „Да ја распарчи Украина“, рече извор од врвот на руската политичка елита. „Но сега мислам дека Кремљ е подготвен да кодифицира статус кво“, рече друг. Односно, Путин е подготвен за мировни преговори за мапа на која 20% од украинската територија е контролирана од руски војници.

ОПШТЕСТВОТО

Често ме прашуваат зошто нема масовен антивоен протест во Русија. Како одговор јас ги наведувам бројките цитирани од ОВД-инфо. Повеќе од 16.000 лица се приведени и над 20.000 случаи се отворени според членот 20.2 од Кодексот за административни прекршоци („Повреда на утврдениот редослед на организирање или одржување митинзи, демонстрации, маршеви или штрајкови“).

Речиси секој ден малкуте преживеани регионални веб-страници известуваат дека на едно место излегол маж со маица „Не за војната“ и веднаш бил врзан со лисици; а на друго место една жена држела транспарент „Путин е воен злосторник“ и, се разбира, била однесена; или дури и дека на некое трето место едно лице држело државна кредитна картичка „Мир“ и било приведено поради протестирање.

Во последните месеци 3.003 луѓе беа осудени за сторени прекршоци според законите за воена цензура - за „дискредитација на армијата“ - а стотици беа обвинети за „намерно ширење лажни информации“. Какви лажни информации објави Новое времја, на пример, за што доби четири административни казни? Пишавме за бомбардирањето на Харков, Одеса и Миколаев. Но бидејќи информацијата што ја објави медиумот не беше објавена на веб-страницата на руското Министерство за одбрана, судијата заклучил дека тоа не се случило. Освен тоа, според обвинителството, уште на 24 февруари врховниот командант изјавил дека се спроведува специјална воена операција со цел да се заштити Русија од инвазија... од територијата на Украина.

Според адвокатот и активист за човекови права Павел Чиков, досега се отворени 85 кривични предмети за „дискредитација на армијата“. За познатите луѓе е воспоставено одредено непишано правило: прво, властите обезбедуваат три „административни случаи“, по што следува прозорец од 3-4 недели за лицето да замине, а ако не замине, има претрес - нешто пред 6 часот наутро - и потоа апсење.

Фото: ЕПА

Така беше, на пример, со Илја Јашин, Марина Овсјаникова и Евгениј Роизман. Алексеј Горинов, општински заменик во округот Красноселски, не доби административна пресуда. Тој веднаш беше осуден на кривично дело „воени фалсификати“ и доби седум години затвор.

Значи, првата и основна причина за недостигот од големи антивоени протести е стравот, кој беше главната алатка на КГБ за време на долгите години на советската власт.

Кога ги прашав луѓето на пазарот во Твер: „Што мислите за специјалната воена операција“, ми одговорија само нејзините жестоки поддржувачи. Сите други или одбија да одговорат или се криеја зад фразите како „па не знаеме сè“ или „којзнае кој го почна ова?“ Луѓето што се согласија да зборуваат на однапред договорено место побараа да не ја наведуваат својата професија или местото на работа бидејќи „градот е мал и тие ќе сфатат“.

Во Псков, новинарите на Псковскаја Губернија и активистите на Јаблоко беа претепани уште на 5 март. По тоа, многумина добро познати луѓе од градот заминаа во соседните балтички држави. Оние што останаа не објавуваат ништо ни на социјалните мрежи, а не па да учествуваат во какви било улични акции.

Во Новгород, пред хотелот во кој престојував - кој намерно не го резервирав однапред - имаше голем црн теренец од кој очигледно беа направени фотографии од сите луѓе со кои се договорив да се сретнам. Тие таму не разговараат со непознати за војната, и ако се согласат да одговараат на прашања, тоа е затоа што имаат роднина во, на пример, Харков, и ужасено зборуваат за тоа што се случува.

Во Серпухов ниту еден од интервјуираните не се согласи да зборува под своето вистинско име. Тие се плашат да не ја загубат работата, иако еден во доверба рече дека тој и еден пријател се договориле ако бидат насилно мобилизирани, веднаш да им се предадат на украинските вооружени сили.

Втората причина за граѓанската пасивност е недостигот од лидери.

Фото: ЕПА

Некои - како Алексеј Навални, Илја Јашин, Владимир Кара-Мурза - веќе се во затвор, додека други - многу десетици илјади - заминаа во егзил во раните недели од војната. Луѓето живеат од примери: ако славните и добро познатите луѓе си заминале, ми рекоа, тогаш тоа значи „ќе бидеме прегазени“. Тие се обидуваат да си најдат полски, балтички или еврејски корени и заминуваат.

Конечно, ограничувањето на пристапот до информации игра важна улога. Од почетокот на војната, Генералното обвинителство и судовите блокираа околу 7.000 веб-страници врз основа на законите за воена цензура; без исклучок се блокирани сите независни мас-медиуми, централни и регионални, агенции, фондации; цели уреднички одбори се иселија од земјава. Стотици политичари, новинари и јавни личности ја добија гнасната етикета „странски агент“ - во мојот случај, за пари заработени од јутјуб-канал. Во исто време, бројот на ВПН-даунлодирања нагло се зголеми - за 25 пати! - од почетокот на војната. Во јули 25 милиони Руси користеле ВПН. Со други зборови, Русите немаат пристап само до пропагандните телевизиски канали; тие можат да најдат алтернативни информации на интернет.

Ова не го олеснува животот: цела низа веб-сајтови, служби и банки, од државни услуги преку Јандекс-картички до сајтови на Комерсант и РБЦ, не функционираат ако е вклучен ВПН, телефоните се загреваат и нивните батерии се трошат со алармантна брзина. Но главниот проблем е нешто друго.

Истражувањата покажуваат дека луѓето не сакаат да се помачат во наоѓањето информации, туку сакаат вестите да им бидат сервирани на лажичка, по можност со доза на инфозабава за полесно да се голтнат.

ВЛАДЕЈАЧКАТА ЕЛИТА

Во текот на шесте месеци од војната, јас не сретнав ниту еден барем малку славен, или високо позициониран, или богат, што отворено ја поддржува војната. Меѓутоа, ми беше кажано дека некој поранешен вицепремиер и сега шеф на државна корпорација дошол во канцелариите на претседателската администрација облечен во црна маица со пркосно „Z“ на градите. Дали оваа личност ја тролала администрацијата или ја носела маицата во знак на вечна лојалност, останува непознато.

Друг извор го почна својот разговор со изјава: „Изборот на пензиониран офицер на КГБ за претседател беше грешка, тоа никогаш не треба да се повтори“. Се разбира, јас не ја спорев поентата, но подобро ќе беше ова сознание да дојдеше пред 22 години. Трет извор инсистираше да разговараме на балкон и да стоиме толку блиску што практично бевме гушнати. Четвртиот беше толку исплашен дека чекистите ќе го прислушуваат нашиот разговор што предложи да се сретнеме во ресторан на десетици километри од Москва. Петтиот неколку пати повтори дека „општеството комплетно пропуштило темелно да ги разгледа импликациите од користењето новичок против противниците“. Очигледно ужасот дека кваката на вашата луксузна палата или автомобил може да биде намачкана со воен нервен агенс ниту за момент не им излегува од глава на многумина од врвната руска владејачка елита. Тој петти извор, исто така, горчливо се пожали дека сега не може да го користи својот приватен авион. „Сите авиони веднаш престанаа да ги добиваат софтверските апдејти. Се разбира, може да побараме од некој млад човек со црна актовка да влезе и да го хакира софтверот. Но го прашав пилотот на мојот авион: ‘Дали може да дојде до системски дефект кога сме во воздух?’ ‘Се разбира’, одговори тој. Мораме да летаме со Аерофлот, дури и покрај тоа што нивниот софтвер веројатно е апдејтиран од истиот млад човек со истата актовка“.

Прашав различни луѓе колкав процент од највисоката руска владејачка класа ја поддржуваат војната. Одговорите се движеа од ниски 10% до високи 30%. Стотици - ако не и илјадници - луѓе на врвот загубија милиони и милијарди долари, скапи недвижнини во прекрасните европски земји и во САД поради санкциите и/или колапсот на берзата. Сè што добиле за својата загуба се бескрајните лелекања од сопругите и љубовниците дека „живеењето во ваква Русија“ не било дел од договорот. Децата што студирале на западните универзитети и интернати во Британија, Швајцарија и САД биле принудени да се вратат во Русија кога нивните образовни институции одбиле да ги прифатат токсичните пари на нивните родители.

Така, луѓето ги споменуваа имињата на малкуте милијардери што, и покрај санкциите и огромните лични загуби, повикаа да се „удри“ Украина со нуклеарно оружје. Негодување има и кај средниот слој моќни брокери, кои загубија многу во заедничките фондови и особено во криптовалутите.

Никој не може да предвиди како сега ќе се развива политичката ситуација во Русија. Некои му даваат рок на режимот до пролетта 2023 година, други предвидуваат дополнително засилување на репресијата во наредните месеци и се уверени дека режимот има доволно сила да преживее уште десет години. Тие инсистираат дека претстојните избори во 2024 година и следната рунда нема да променат ништо.

Не сум толку сигурна. Не сум сигурна дека Путиновата владејачка класа, која е составена од доларски милионери и милијардери и е навикната да заработува пари во Русија и да ги троши низ целиот свет, ќе се согласи да живее и да умре во кафез.

Но ќе видиме.

Објавено

Сабота, Септември 3, 2022 - 08:04

Како да ги зачуваме националните и креативни наследства со помош на вештачката интелигенција?

повеќе

Ќутејќи - банализирамо. Банализирајќи - нормализирамо. Нормализирајќи - дозвољуемо пред очи да ни се повампируа фашизмот и нацизмот.

повеќе

Самата идеја на странските директни инвестиции е да донесе нови вработувања со повисоки плати кои треба да ги исплаќа странскиот инвеститор.

повеќе