Од висока инфлација до стабилна македонска економија

Во текот на оваа и претходната година, инфлацијата ја задуши македонската економија. 

Иако е општо познато дека секогаш постои инфлација во растечка економија, економистите преферираат цени кои се зголемуваат умерено. Потрошувачите може да почувствуваат притисок кога инфлацијата ќе се зголеми побрзо од планираното, како што беше во текот на минатата година. Тоа е затоа што тие не предвидуваат да плаќаат драстично повисоки цени за нивните потреби. Како резултат на тоа, може да се доведе до намалување на продуктивноста во економијата. Во текот на изминатата година цените во Македонија драстично се искачија. Од јули 2021 до август 2022 година, лебот е зголемен за 68 отсто, шеќерот за 58,8 отсто, маслото за 46,3 отсто, а житарките за 44,2 отсто.

Ова е последица на тоа што државата се соочува со сите три главни извори на инфлација: структурна инфлација, инфлација на трошоците и инфлација на побарувачката. Инфлација на побарувачката се случува кога зголемувањето на цените е предизвикано од зголемената побарувачка за производи и услуги. Како последица, цените растат кога има недостиг на добра или услуги. Кога инфлација на побарувачката е висока, се случува инфлација на трошоците. Без оглед на побарувачката, зголемените материјални трошоци за претпријатијата резултираат со зголемени цени. Истовремено, како резултат на тоа, вработените бараат подобри плати. Може да дојде до недостиг на работна сила доколку работодавците не се согласат со нивните барања. Доколку тоа се случи, ние се соочуваме со структурна инфлација, а бизнисите се обидуваат да ги задржат профитните маржи со зголемување на цените.

Во последно време, фокус е ставен на базичната инфлација во македонската економија (инфлација без храна и енергија). Можеме да заклучиме дека поголем дел од инфлацијата не може да се припише на надворешни фактори, туку е внатрешна, бидејќи базичната инфлација почнува да наликува на последното ниво на хармонизирана (ХИПЦ) инфлација од 16,7%.

Владата со новиот ребаланс на буџетот, ги постави своите ресурси во корист на граѓаните и бизнисите, особено во сузбивање на зголемената цена на енергијата. Се споменуваат антикризни мерки за повеќе категории на компании и граѓани. За жал, нема никакви детали околу мерките. За да се обезбеди растечки напредок на економијата и подобрување на квалитетот на живот за граѓаните, потребни се итни и проактивни мерки. Народната банка презеде чекори за да ја помогне економијата, но бидејќи зголемувањето на каматните стапки беше само половина поен и ги искачи истите на 3% во септември 2022 година, моето мислење е дека овие чекори за зголемување на каматните стапки не се доволни за сузбивање на инфлацијата. Во претходниот месец, Народната банка воопшто не ги зголеми каматните стапки.

Македонската влада и Народната банка можат да направат поинформирани одлуки користејќи регионални примери. Централната банка на Словенија ги зголеми каматните стапки за три четвртини од поен во септември и предвидува нов пораст од 1,5% во следните шест месеци. Заедно со овие нови чекори, словенечката влада, исто така, постави ограничувања на цените за енергија и гас за домовите и го елиминираше плаќањето за пренос на електрична енергија.

Дополнително, Хрватска активно дејствуваше за да ги спречи влијанијата на инфлацијата и актуелната економска криза. Тие воспоставија нов пакет политики во вредност од 2,8 милијарди евра. Домаќинствата ќе имаат корист со ограничување на цените за енергија помеѓу 59 и 88 евра за мегават час, во зависност од потрошувачката во претходните шест месеци. Дополнително, трошоците за основните потреби, вклучително и гасот, се замрзнати до 31 март 2023 година. Понатаму, воведени се поголеми даночни намалувања. Владата ќе понуди помош и за пензионерите, како и ваучери за невработените лица.

Сметам дека има повеќе активности што владата и народната банка можат да ги направат за да ѝ помогнат на економијата да ја надмине кризата. Како прв чекор кон закрепнување, народната банка треба постепено да ги зголемува каматните стапки на нивоа блиску до 10%. Како резултат на тоа, граѓаните би добиле заштита на нивните заштеди од загуби предизвикани од прекумерната инфлација. За жал, повисоките каматни стапки ќе ја забават економијата и ќе им наштетат на фирмите на краток рок. Од друга страна, стабилизацијата на цените им помага на фирмите бидејќи овозможува подобро планирање и предвидливи профитни маржи. Изборот на помалото од двете зла станува неопходно во оваа ситуација. Намалувањето на даноците на стоки и услуги кои се сметаат за неопходни е вториот чекор. Третина од македонските граѓани се веќе на работ на сиромаштија, така што владата мора да направи се што е во нејзина моќ да им овозможи на сите да имаат пристап до основните потреби по правични цени. Како резултат на тоа, цените на одредени производи кои се зголемија над оние во некои земји на ЕУ, ќе бидат намалени на нивоа што би биле прифатливи за македонските потрошувачи. Инвестициите во енергетската инфраструктура се неопходни како трет чекор од закрепнувањето. Економското влијание на инвестициите во инфраструктурата е 6 денари за секој инвестиран денар. Повеќе работни места, заштеди на потрошувачите и економска експанзија ќе произлезат од ова.

Соработката со другите држави во регионот е од суштинско значење за постигнување на нашата цел за зачувување на економскиот раст и стабилните цени со оглед на ограничените ресурси што ги поседуваме како држава. Истовремено, ЕУ може да помогне преку создавање механизми кои би ја поддржале енергетската стабилност на македонската економија. Во моментов, проактивниот пристап на македонската влада за обезбедување енергија за зимата треба да се гледа како позитивен потег и треба да продолжи на сите фронтови за заштита на економската стабилност на Македонија.

 Стефан Вељановски

(Авторот е доктор по економски науки)

 

Ставовите искажани во рубриката Колумни се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на МКД.мк. Редакцијата на МКД.мк се оградува од ставовите во објавените колумни, а одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.

Предложеното законско решение се фокусира на аудиовизуелниот/радиодифузниот сектор, игнорирајќи ги последниве две децении на развој на дигиталниот домен и на интернет, со сите негови позитивни и негативни страни.

повеќе

Според последното истражување на организацијата ПИНА, базирано врз анкети направени со 103 новинарки, 24,1% од новинарките добиле закани за физичко насилство, а 19,5% и закани по животот.

повеќе