Како Обединетото Кралство ја поби тезата на неофункционализмот за ЕУ

Се докажува дека ЕУ интеграцијата е дијалектички процес, кој е подложен на динамика и на противтежни сили, процес кој нема да се одвива стабилно, автоматски и линеарно.

Политичкиот театар изобилува со многу парадигми за смислата на меѓународното општество, а во центарот на дебатата во различни периоди се одвиваа различни мисловни битки за тоа каков треба да биде неговиот изглед.  И додека интелектуалците ги истражуваа урнатините на Европа по двете светски војни,  се чини дека на пиедесталот всушност беше дебатата за успехот и интеграцијата на неофункционализмот во ново настанатите држави.

Парадигмите во меѓународните односи

Низ годините идејата за Европската Унија се соочи со безброј кризи кои ја доведоа во прашање нејзината позиција во светот, начинот на нејзиното одлучување и нејзините идни перспективи. Но, токму поради тоа што Обединетото Кралство е и првата земја која ја напушти Европската Унија и е пример без преседан, нам ни е од особена важност да разгледаме како таа пркосеше на сите обиди да и се намали нејзината самостојност.

Гледајќи низ призмата на неофункционализмот како теорија за Европска интеграција, се јавува Обединетото Кралство кое во своето 47 годишно членство во Европската Унија, постојано ги побиваше неговите премиси на постоење. Доколку ги земeме предвид Договорот за слободна гранична зона на Шенген, Договорот за единствена валута и монетарна унија и член 50 од Договорот на ЕУ за откажување од членство, ќе воочиме дека Обединетото Кралство ја искористи можноста за сите овие исклучувања.

Тие се откажаа од Шенгенскиот договор од 1999 година според Договорот од Амстердам, од единствената валута и монетарната унија според Договорот од Мастрихт и спроведе референдум за да го активира членот 50 од Лисабонскиот договор.

Стапките на неофункционализмот

Условите во Европа се уште се невообичаено поволни за генерирање и прелевања на авторитет од една функционална арена во друга, од пониски кон повисоки нивоа. Токму тоа ја објаснува причината за популарноста на оваа теорија.  Во основа, оваа теорија, феноменот Европска Унија го гледа како еволутивен процес и поставува три етапи на менување на системот преку кои ќе се постигне целосна интеграција.

Првиот чекор претставува ефектот на прелевање (spillover). Преку spillover ефектот се претпоставува дека воспоставувањето на иницјална успешна економска соработка, ќе предизвика соработка и во останатите меѓузависни сектори. Движењето на стока во меѓузависните пазари, во еден момент започнува да подразбира и движење на работната сила. Кога работната сила почнува да мигрира, потребно е супранационалните актери да развијат компатибилност меѓу државите, односно да се достигне слично ниво на развој.

Оваа компатибилност е насочена кон стандардизација и квалификација, координирање и хармонизација на различни сектори засегнати од процесот:  образование, законодавство, политики, здравство.

Уште од самиот почеток, Обединетото Кралство ја побива неговата прва премиса,  односно се спротивставува на соработката во економскиот сектор.  И пред да се случи Брегзит, Обединетото Кралство беше една од најзначајните членки на Европската Унија која одлучи да не го користи еврото како своја валута според Договорот од Мастрихт. Таа 47 години во Европската Унија, ја користеше фунтата стерлинг на Банката на Англија како нејзина национална валута.

Обединетото Кралство одлучи да не се откаже од својата каматна политика и удобноста на девизниот курс. Иако, поради Брегзит се соочува со сериозни економски последици, сериозен аргумент за неуспехот на Еврозоната во иднина е фактот што Европа доживува економски пад како никогаш досега, па со тоа на долги стази загубите на Обединетото Кралство би биле минимални во споредба со загубите кои што може да ги доживеат земјите од Европа.

Иако неофункционализмот може да објасни како и зошто се појавила еврозоната, кризата во еврозоната во последните три години претставува одлична тема за критика. Според неофункционализмот, постоењето на заедничка валута бара заедничка политика во однос на трошењето.

Но,  поединечните членки на еврозоната никогаш нема да се согласат на заедничка политика на трошење, бидејќи послабите членки на еврозоната ќе бидат принудени да позајмуваат кредити по високи каматни стапки, ќе имаат слаб пазар на обврзници и ќе бидат неспособни да се одбранат со девалвација на нивната валута.

Обединетото Кралство остана имуно на сите видови на spillover ефектот во монетарниот сектор и се заштити од сите негативни економски појави.

Вториот чекор кој што според неофункционализмот треба да се преземе е воспоставувањето на  супранационален институционален дизајн. Воспоставувањето на супранационални институции е од голема важност особено во моменти на несогласување помеѓу земјите-членки. Државите би биле принудени да ги почитуваат правилата дури и кога тоа индивидуално нема да им одговара.

Неофункционализмот ја пропагира тезата дека државните актери имаат свој корпус на надлежности,  но тие не треба да се доминантни. Тие треба да функционираат во хармонија со супранационалните актери, а за граѓаните е потребно и полезно доколку има плурализам на актери, вредности и институции.

Преку воспоставувањето на Шенеген зоната со Договорот од Амстердам и правилата за контрола на надворешните граници и борба против криминалот, преку зајакнување на заедничкиот судски систем и полициската соработка, Европската Унија успешно се разви како супранационална сила. Во Шенген зоната место земаат и земји кои не се членки на Европската Унија, со што се зајакнува супранационалното влијание.

Со оглед на желбата на Британија да ја одржи сопствената гранична контрола, таа се откажа од Шенгенскиот договор во 1999 година со Договорот од Амстердам. Оваа ситуација претставуваше проблем за туризмот, пред се поради намалената стимулација за вадење виза кај граѓаните од другите држави. Едно од решенијата за решавање на овој проблем беше можноста Британија, Ирска и земјите од Шенген зоната да се договорат за „взаемно признавање” на визите што ги издаваат, без Обединетото Кралство или Ирска да мораат да ги укинат граничните контроли.

Но, воопшто пред да се разгледа можноста за овој договор, Обединетото Кралство ја напушти Европската Унија со што стави крај на секоја идеја за било какво олеснување.

Враќање на контролата во рацете на Обединетото Кралство – кој навиваше за тоа?

Третиот чекор е потребата од постоење на општествени елити кои притискаат кон се поголеми интеграции, но не затоа што веруваат во обединувањето - туку затоа што почитувањето на правилата носи максимизирање на нивниот профит и благосостојба. Со тоа тие развиваат се поголема лојалност кон супранационалните институции. Неофункционализмот вели дека тоа претставува рационалистичко-бихевиористичко однесување на општествените групи кои секогаш имаат свои желби.

Референдумот во Велика Британија за напуштање на Европската Унија ни покажа дека општествените елити не секогаш се согласуваат со тоа дека интеграцијата кон Европската Унија им нуди поголема благосостојба. Прашањето да се „остане” или „напушти” Европската Унија засегаше и многу други прашања, како на пример диспаритетот  на мислењето во урбаните наспроти руралните средини, образовната и старосната структура на населението, како и идеологијата која што често беше помалку либерална.

Референдумот беше резултат на силата на општествените елити, значителен број на познати политичари,  кои беа опкружени со новинари и познати стопанственици кои ја водеа целата Брегзит кампања. Џејмс Дајсон и Џим Ретклиф го бранеа ставот дека Обединетото Кралство ќе има поголема корист доколку си постави независна и сопствена трговска политика и дека напуштањето на Европската Унија нема да пречи врз пазарот.

Но, во реалноста Брегзит ја намали трговската отвореност на Обединетото Кралство и го намали приливот на странски директни инвестиции. Ова ни предочува дека општествените елити и истакнати личности од бизнис и економските сектори не секогаш можат точно да го предвидат ефектот од некоја промена. Дополнително на тоа, тие не можат со сигурност да гарантираат сигурен пазар и поголем профит, како и придобивка на други економски добра.

Тоа го става Обединетото Кралство во исклучително тешка позиција во овие моменти, чиј епилог може да биде исклучително добар за разлика од остантите земји во Европа, но и исклучително погубен за Британската економија.

Неуспехот на неофункционализмот

Иако Европската Унија настојуваше религиозно да го следи патот на неофункционализмот, онака како што беше претставен од Ернст Б. Хас - Брегзит претставува директна критика на неофункционализмот. Ретроспективно гледано, Европската Унија стана прагматична кон целта за регионална интеграција онака како што ја проповедаше неофункционализмот.

Се докажува дека интеграцијата е дијалектички процес, кој е подложен на динамика и на противтежни сили, процес кој нема да се одвива стабилно, автоматски и линеарно.

Обединетото Кралство ни го покажа токму тоа дека ниту една теорија не е доволна да го објасни комплексниот однос меѓу државите како и европската интеграција, а неофункционализмот повеќе не е теорија sine qua non за интеграција на државите во големото Европско семејство.


Зoрана Антовска

(Текстот е напишан во рамките на Иницијативата за дигитално граѓанство ResPublica. Оригиналната објава можете да ја прочитате тукa.)

Ставовите искажани во рубриката Колумни се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на МКД.мк. Редакцијата на МКД.мк се оградува од ставовите во објавените колумни, а одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.

Здруженост, сплотеност и поврзаност на луѓе, друштва, организации и институции кон една заедничка цел или поради заедничка причина. 

повеќе

Неколку години при здрав разум сакаат да ни наметнат и да нѐ убедат дека со соседна Бугарија сме имале заедничка историја. 

повеќе

Деновиве во Комората пристигна нацрт-концептот за даночни реформи, кој треба да претставува основа за јавна расправа во наредниот период.

повеќе