Колумна

Историски предизвици и лажни насоки - Европа на крстопат

Војната во Украина ја разоткри вистината за Русија, но и вистината за Европа. 

Фото: ЕПА

Војната во Украина ја разоткри вистината за Русија. Оние што одбиваа да видат дека државата на Путин има империјалистички тенденции денес мора да се соочат со фактот дека во Русија оживеаја демоните од 19 и 20 век: национализмот, колонијализмот и тоталитаризмот. Но војната во Украина ја разоткри и вистината за Европа. Многу европски лидери дозволија да бидат намамени од Владимир Путин и денес се во шок.

Враќањето на рускиот империјализам не треба да биде изненадување. Русија одново ја градеше својата позиција бавно речиси две децении пред окото на Западот. Во меѓувреме, Западот западна во геополитичка дремка наместо да одржува разумна будност. Претпочиташе да не го согледа сѐ поголемиот проблем, наместо навреме да се соочи со него.

Европа денес е во таква ситуација не затоа што беше недоволно интегрирана, туку затоа што одби да го слуша гласот на вистината. Тој глас долги години доаѓа од Полска. Полска нема монопол на вистината, но од аспект на односите со Русија едноставно сме далеку поискусни од другите. Полскиот претседател Лех Качински беше во право, како Касандра што го предвиде падот на Троја, кога пред многу години рече дека Русија нема да застане на Грузија и дека ќе посегне по уште. Ни него не го слушаа.

Фактот дека полскиот глас се игнорира е само пример за поширокиот проблем со кој ЕУ се бори денес. Еднаквоста на посебните држави е само декларативна. Политичката пракса покажа дека најголема вредност има гласот на Германија и на Франција. Така, имаме работа со формална демократија и де факто олигархија, каде што власта ја имаат најсилните. Покрај тоа, силните грешат и не се способни да прифатат критики однадвор.

Безбедносниот вентил што ја штити ЕУ од тиранијата на мнозинството е принципот на едногласност. Барањето компромис меѓу 27 земји чии интереси толку често се во конфликт понекогаш може да биде фрустрирачко и компромисот можеби нема да ги задоволи сите 100 проценти. Сепак, тој гарантира дека секој глас ќе биде слушнат и дека усвоеното решение ќе ги исполни минималните очекувања на секоја земја-членка.

Ако некој предлага дејствата на ЕУ уште повеќе од досега да зависат од германските одлуки – што би значело укинување на правилото за едногласност – може да послужи една кратка ретроспективна анализа на германските одлуки. Ако Европа во последниве години секогаш постапуваше како што сакаше Германија - дали денес ќе бевме во подобра или во полоша ситуација?

Ако цела Европа го следеше гласот на Германија, не само Северен тек 1, туку и Северен тек 2 ќе беа лансирани пред многу месеци. Зависноста на Европа од рускиот гас, кој денес му служи на Путин како алатка за уцена против целиот континент, ќе беше речиси неповратна.

Доколку цела Европа го прифатеше предлогот на германското претседателство во јуни 2021 година да се одржи самит ЕУ-Русија – тоа ќе завршеше со признавање на Путин како комплетен партнер и со укинување на оние санкции што ѝ беа наметнати на Русија по 2014 година. Ако тој предлог - блокиран тогаш од Полска, Литванија, Летонија и Естонија - беше усвоен, Путин ќе добиеше гаранција дека ЕУ нема да преземе вистинска акција во одбрана на територијалниот интегритет на Украина.

Денес ќе бевме објект наместо субјект на меѓународната политика доколку Европската Унија, наместо цврста политика на одбрана на сопствените граници - основен атрибут на државниот суверенитет - ги усвоеше и правилата за распределба на мигрантите предложени во 2015 година. Тогаш Путин забележа дека мигрантите може да се користат како алатка во една хибридна војна против ЕУ - и во 2021 година, заедно со Александар Лукашенко, на овој начин ги нападна Полска, Литванија и Латвија. Нашата отпорност на следните големи кризи ќе беше уште помала денес доколку во 2015 година ги слушавме застапниците за отворени граници.

Конечно: ако цела Европа испратеше оружје во Украина со исти размери и со исто темпо како што тоа го прави Германија - војната одамна ќе завршеше. Ќе завршеше со апсолутна победа на Русија. А Европа ќе беше на прагот на уште една војна. Русија охрабрена од слабоста на своите противници ќе продолжеше понатаму.

Денес, секој глас од Западот да го ограничи снабдувањето со оружје за Украина, да ги олесни санкциите, да ги седне „двете страни“ (т.е. агресорот и жртвата) на дијалог - е знак на слабост за Путин. А сепак Европа е многу посилна од Русија.

Ако денес навистина сакаме да зборуваме за демократските вредности, време е за голема процена на совеста на Европа. Предолго најважната вредност за многу земји беше ниската цена на рускиот гас. А сепак знаеме дека можеби таа беше толку ниска бидејќи не ѝ беше додаден „данокот на крв“ што Украина го плаќа денес.

Поразот на империјализмот во Европа е предизвик и за самата Европска Унија. Меѓународните организации ќе можат успешно да му се спротивстават на империјализмот само ако тие самите ги бранат темелните вредности - слободата и еднаквоста на сите нејзини земји-членки. Ова е особено актуелно во однос на Европската Унија.

ЕУ се соочува со зголемени недостатоци во почитувањето на слободата и еднаквоста на сите земји-членки. Сè повеќе слушаме дека не едногласноста, туку мнозинството е тоа што треба да одлучува за иднината на целата заедница. Оддалечувањето од принципот на едногласност во следните сфери на активностите на ЕУ нè приближува до модел во кој посилните и поголемите доминираат врз послабите и помалите.

Недостигот од слобода и недостигот од еднаквост се исто така очигледни во еврозоната. Усвојувањето заедничка валута не гарантира одржлив и хармоничен развој. Всушност, еврото воведува механизми на меѓусебно ривалство, што може да се види, на пример, во постојаниот извозен суфицит на некои земји, што е реакција на порастот на цената на сопствената валута со одржување економска стагнација во други. Во таквиот систем, еднаквите можности остануваат само на хартија.

Овие дефицити ја прават Европската Унија особено ранлива и слаба кога ќе се соочи со рускиот империјализам. Русија сака да ја претвори Европа во нешто што ѝ е познато и блиско веќе неколку века – заедништво на сили со заеднички дефинирани сфери на влијание. Непотребно е да се каже што значи таквиот „меѓународен поредок“ за европскиот мир.

Многу почесто шансите за одбрана на правата, интересите или потребите на средните и малите држави се губат кога ќе се соочат со најголемите држави. Тоа е кршење на слободите што се наметнува, а често се спроведува во име на наводниот интерес на сите.

Заедничкото добро порано беше вредност што се наоѓаше во срцето на европскиот проект. Тоа од самиот почеток беше движечката сила на европската интеграција. Тоа е токму она што е загрозено од одредени интереси, обично инспирирани од националните егоизми. Системот нѐ става во нерамноправна борба меѓу силните и слабите. Во оваа игра, има простор и за најголемите земји што поседуваат огромна економска моќ, како и за малите и средните, лишени од овој адут. Најсилните достигнуваат политичка и економска доминација, вторите се осудени на политички и економски клиентелизам. За сите нив, општото добро е сè поапстрактна категорија. Европската солидарност станува празен концепт, сведен на принудно прифаќање на диктатот на посилните.

Ајде едноставно да го кажеме тоа: поредокот на Европската Унија не нѐ штити доволно од надворешниот империјализам. Всушност, сосема спротивно е: институцијата и акциите на ЕУ, иако не се ослободени од искушението да доминираат над послабите, остануваат изложени на инфилтрацијата на рускиот империјализам.

Затоа, апелирам до сите европски лидери да соберат храброст да размислуваат во категориите соодветни на времето во кое живееме. И ние сме на пресврт. Империјална Русија може да биде поразена - благодарение на Украина и нашата поддршка за неа. Победата во оваа војна е само прашање на нашата доследност и решителност.

Благодарение на резервите опрема од размери што - судејќи според капацитетите на Западот – сѐ уште се релативно мали, Украина почна да го менува правецот на оваа војна. Русија продолжува да напаѓа, да сее смрт и уништување, да врши грозоморни воени злосторства - но моралот на Украинците речиси половина година не е скршен. Моралот на руската армија, наспроти тоа – како што сугерираат разузнавачките податоци – станува сè послаб. Армијата претрпува големи загуби. Испораките на оружје и друга опрема не се неисцрпни, а нивното производство од индустријата погодена од санкции ќе биде сè потешко.

Затоа мораме да ја поддржиме Украина во нејзината борба да ги врати териториите што ѝ беа одземени и да ја принудиме Русија да се повлече. Само тогаш ќе биде можен вистинскиот дијалог и вистинскиот крај на оваа војна – а не само привремен прекин пред следната агресија. Само таквиот крај ќе значи и наша победа.

Мора да ја победиме и заканата од империјализмот во ЕУ. Потребна ни е длабока реформа што ќе ги врати општото добро и еднаквоста на врвот на принципите на Унијата. Тоа нема да се случи без промена на јавната перцепција – земјите-членки, а не институциите на ЕУ, мора да одлучат за насоките и приоритетите на дејствувањето на ЕУ, бидејќи институциите се тие што се создадени за државите, а не обратно. Основата за соработка мора секогаш да биде развивање консензус, наместо доминација на најсилните над другите.

Денешните околности нѐ принудуваат да размислуваме во поинаква рамка. Мора да имаме храброст да признаеме дека ЕУ не се претстави како што треба соочена со ковид-кризата и со тековната војна. Меѓутоа, проблемот не е во тоа што премногу бавно го чекориме нашиот пат кон интеграцијата и треба рапидно да го забрзаме овој процес. Проблемот е што оваа патека сама по себе е погрешна. Наместо два чекори напред, понекогаш е добро да се направи чекор наназад и конкретната работа да се погледне од далечина. Изгледите за враќање на темелните принципи на Европската Унија изгледаат најсветло. Целта не е да се поткопаат, туку да се зајакнат наместо да се гради низ нив. На Европа ѝ е потребна надеж повеќе од кога било. А надеж може да се најде само во враќањето на принципите, а не во зајакнувањето на институционалната надградба.

Автор: Матеуш Моравјецки, премиер на Полска

Извор: Еурактив

Легенда под Главна слика

Фото: ЕПА

Ставовите искажани во рубриката Колумни се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на МКД.мк. Редакцијата на МКД.мк се оградува од ставовите во објавените колумни, а одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.

Самата идеја на странските директни инвестиции е да донесе нови вработувања со повисоки плати кои треба да ги исплаќа странскиот инвеститор.

повеќе

Треба да се размисли за тоа дека сите предлози и промени кои доаѓаат од Брисел, не можат ефикасно да се применат и во Македонија и да се дејствува во правец на благосостојба на граѓаните, а не само на профитите.

повеќе

Предложеното законско решение се фокусира на аудиовизуелниот/радиодифузниот сектор, игнорирајќи ги последниве две децении на развој на дигиталниот домен и на интернет, со сите негови позитивни и негативни страни.

повеќе